Có thể bạn không biết Robin Dunbar, nhưng nhiều khả năng bạn đã từng nghe đâu đó về nghiên cứu của ông ấy. Dunbar hiện là giáo sư danh dự ngành tâm lý học tiến hóa tại Đại học Oxford, Anh Quốc. Ông là người đầu tiên đưa ra khái niệm về một ngưỡng tối đa cho số lượng mối quan hệ mà một người trung bình có thể có.
Từ những năm 1990, Dunbar đã thực hiện một số nghiên cứu so sánh kích thước não bộ của các loài linh trưởng với quy mô nhóm xã hội của chúng. Ông sử dụng các kết quả này để ngoại suy cho con người và đi đến kết luận: Một người bình thường chỉ đủ khả năng duy trì vòng tròn quan hệ tối đa với 150 người.
Điều này có nghĩa là bạn chỉ có thể có 150 người bạn. Con số này sau đó được gọi là Dunbar’s number. Ông giải thích khái niệm "bạn" ở đây là một người mà bạn có thể sẵn sàng tới bắt chuyện trong quán bar khi tình cờ gặp họ, không cảm thấy xấu hổ khi ngồi cùng vào một bàn mà trước đó bạn chưa được mời.
Nghe nó giống như những người bạn xã giao bên ngoài xã hội. Còn những người bạn thân thiết thực sự, những người mà bạn có thể trút tất cả bầu tâm sự và những chuyện thầm kín với họ, Dunbar cho biết số lượng tối đa cho nhóm này chỉ là 5 người.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Thụy Điển bây giờ đang có ý định bác bỏ hoàn toàn những con số của Dunbar. Họ cho rằng nền tảng lý thuyết mà ông ấy sử dụng không đúng, và ngay cả nó có đúng đi chăng nữa, con số 150 mà Dunbar tính ra đã sai và không còn phù hợp nữa.
Bất chấp điều đó, Dunbar’s number vẫn đang được trích dẫn và sử dụng rất nhiều trên phương tiện truyền thông đại chúng. Các nhà khoa học Thụy Điển cho rằng điều này có thể gây hiểu lầm cho công chúng và nên được đính chính lại.
Dunbar’s number đã được tìm ra như thế nào?
Công việc của Dunbar về bản chất là một sự tiếp nối các quan sát của nhiều nhà động vật học trong thể kỷ 20. Khi nhìn vào quần thể các loài linh trưởng không phải người, họ thấy rằng chúng thường phải duy trì mối liên lạc cá nhân với nhau thông qua một hành vi được gọi là "chải chuốt xã hội".
Chẳng hạn, khi những con khỉ bắt bọ cho nhau, chúng thực sự không chỉ làm vậy nhằm mục đích làm sạch cơ thể. Những con khỉ thông qua hành động này có thể gửi gắm rất nhiều tín hiệu xã hội, ngụ ý chúng đang duy trì một tình bạn với nhau.
Theo dõi số lượng bạn bè trung bình trong nhóm linh trưởng, các nhà động vật học nhận thấy dường như chúng tỷ lệ thuận với kích thước tân vỏ não (Neocortex), một vùng ở não trước có hình giống mỏ chim ở chịu trách nhiệm xử lý các tín hiệu xã hội. Các loài linh trưởng có tân vỏ não càng dày, chúng càng có khả năng mở rộng vòng tròn quan hệ.
Năm 1992, Dunbar đã thống kê dữ liệu kích thước tân vỏ não và quy mô nhóm xã hội của 38 chi linh trưởng và hồi quy chúng lại thành một phương trình. Ông sử dụng phương trình này áp dụng cho con người, thay kích thước tân vỏ não của chúng ta vào và tính ra quy mô nhóm trung bình mà một người có thể có.
Kết quả là 148, được Dunbar làm tròn thành 150. Ông nói rằng khoảng tin cậy của phương trình hồi quy này là 95%, với kết quả dao động trong khoảng từ 100 đến 230. Nhưng con số trung bình mà mọi người thường nhớ về nghiên cứu của Dunbar là 150, nó được đặt theo tên ông: Dunbar’s number.
Linh trưởng duy trì mối liên lạc cá nhân với nhau thông qua một hành vi được gọi là "chải chuốt xã hội".
Để kiểm chứng lại phương trình hồi quy của mình, Dunbar đã lục tìm lại các tài liệu khảo cổ từ 250.000 năm trước cho tới hiện tại. Ông nhận thấy một làng nông nghiệp trong thời kỳ đồ đá chỉ có khoảng 150 người.
Quân đội trong thời kỳ La Mã cổ đại cũng được chia thành các nhóm 150 lính. Các công xã và giáo xứ Châu Âu trong thế kỷ 15 cũng phân tách theo con số này, và ngay cả các công ty trong thế kỷ 20-21 cũng đạt tới ngưỡng tối đa 150 nhân viên trước khi hoạt động kém hiệu quả và phải phân tách.
Kể từ khi nghiên cứu của Dunbar được phát hiện, nó đã trở thành mối quan tâm trong rất nhiều lĩnh vực, từ nhân học, tâm lý học tiến hóa cho đến thống kê và quản lý kinh doanh. Rất nhiều công ty, thậm chí cả cơ quan nhà nước đã sử dụng nó để phân chia bộ phận làm việc, các mạng xã hội cũng đang dùng Dunbar’s number để chạy mô hình, quân đội tiếp tục sử dụng nó để quản lý đơn vị và cảnh sát có thể dùng con số để nghiên cứu các mạng lưới tội phạm và khủng bố.
Dunbar cũng tiếp tục phát triển lý thuyết của mình cho các nhóm xã hội nhỏ hơn. Năm 2016, ông đã thu thập dữ liệu của 6 tỷ cuộc điện thoại giữa 35 triệu người ở một quốc gia Châu Âu giấu tên. Sử dụng một thuật toán phân tích mức độ thân mật giữa những người gọi, Dunbar cho rằng bên dưới vòng tròn 150 mối quan hệ xã giao, con người có thể quản lý khoảng 35 người bạn thực sự.
Những người bạn có thể chơi trong nhóm khá thân là khoảng 10 người. Và một người chỉ có thể có khoảng 4 người bạn thân thiết nhất, những người mà bạn có thể chia sẻ mọi bí mật và suy nghĩ thầm kín với họ.
"Khi quy mô của một nhóm vượt quá giới hạn này, nó trở nên không ổn định và bắt đầu phân mảnh. Điều này sau đó đặt ra giới hạn trên về quy mô của các nhóm mà bất kỳ loài nào có thể duy trì như các đơn vị xã hội gắn kết theo thời gian", Dunbar nói.
Robin Dunbar, giáo sư danh dự ngành tâm lý học tiến hóa tại Đại học Oxford,
Một phản biện và thách thức với Dunbar’s number
Trong một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Biology Letters, một nhóm các nhà nghiên cứu đến từ Đại học Stockholm, Thụy Điển đã quyết định kiểm tra lại lý thuyết của Dunbar. Họ đã sử dụng một số phương pháp thống kê hiện đại bao gồm phân tích Bayesian và bình phương nhỏ nhất tổng quát (GLS) để có một cái nhìn khác về mối quan hệ giữa quy mô nhóm xã hội và kích thước tân vỏ não của động vật linh trưởng.
Kết quả cũng được hồi quy cho con người cuối cùng lại cho ra một con số nhỏ hơn nhiều so với Dunbar’s number. Theo đó, vòng tròn quan hệ của chúng ta chỉ có thể mở rộng ra trung bình 42 cá nhân. Một ước tính khác nằm trong khoảng từ 70 đến 107.
Tuy nhiên, điều đáng nói là khoảng tin cậy 95% của các ước tính này nằm trong khoảng rất rộng từ 2 đến tận 502. Điều này khiến các nhà khoa học kết luận việc đưa ra một con số trung bình là vô nghĩa. Việc tính toán số lượng trung bình các mối quan hệ ổn định cho bất kỳ cá nhân nào và loài nào dựa trên khối lượng não là không đáng tin cậy, họ cho biết.
"Bất kỳ một con số nào được chỉ định ở đây đều là vô ích. Giới hạn quy mô nhóm của con người không thể được tìm ra theo cách này", các nhà nghiên cứu viết.
Patrik Lindenfors, một nhà nghiên cứu động vật học và tiến hóa văn hóa giải thích thêm: "Bộ não của các loài linh trưởng khác không xử lý thông tin chính xác như bộ não của con người, và tính xã hội của loài linh trưởng chủ yếu được giải thích bởi các yếu tố khác ngoài bộ não, chẳng hạn như những gì chúng ăn và kẻ săn mồi của chúng".
Sinh lý não của con người và các động vật linh trưởng cũng rất khác nhau. Đó là chưa kể con người phát triển rất nhiều các cơ chế văn hóa và cấu trúc xã hội để duy trì quy mô nhóm của mình. Từ ngôn ngữ, chữ viết cho đến các nền tảng truyền thông hiện đại như mạng xã hội đều đang thúc đẩy chúng ta mở rộng quy mô nhóm.
Do đó, kích thước tân vỏ não không thể được sử dụng để ước tính quy mô nhóm bạn bè và các mối quan hệ xã hội cho chúng ta. Lindenfors cho biết: "Nền tảng lý thuyết của Dunbar’s number đang bị lung lay. Chúng tôi hi vọng rằng nghiên cứu này sẽ chấm dứt việc sử dụng Dunbar’s number trong khoa học và trên các phương tiện truyền thông đại chúng".
Tóm lại
Chúng ta sẽ phải chờ đợi nhiều tiếng nói và đánh giá từ cộng đồng khoa học để xem liệu nghiên cứu của Lindenfors và các đồng nghiệp có đủ khả năng đẩy đổ con số của Dunbar hay không? Trên thực tế, Dunbar's number đã có một nền tảng phát triển trong 3 thập kỷ và đang được ứng dụng rất rộng rãi.
Năm 2007, chính phủ Thụy Điển thậm chí đã sử dụng nó để thiết lập cơ quan thuế thành các văn phòng tối đa 150 nhân viên. WL Gore & Associates, một công ty đa quốc gia của Mỹ cũng đã sử dụng phương pháp thử và sai để giới hạn số lượng tối đa 150 nhân viên trong một tòa nhà và 150 chỗ đậu trong mỗi bãi xe của mình. Nếu vượt quá con số này, họ chấp nhận xây thêm một bãi xe mới.
Nhiều mạng xã hội bao gồm cả Myspace và Facebook cũng sử dụng con số Dunbar trong các nghiên cứu nhóm ảo. Cho nên, nếu Dunbar's number bị đẩy đổ, có thể chúng ta sẽ chứng kiến một làn sóng ngầm có khả năng làm thay đổi và xáo trộn quy mô các mối quan hệ xung quanh bản thân mình.
Tham khảo Sciencealert, Theguadian, Thenewyorker
Lấy link