Từ chuyển đổi số đến năng lực số quốc gia
Phát biểu tại Diễn đàn Quốc gia số Việt Nam (DIGIFEST) 2026 mới đây, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư hạ tầng, phần mềm hay thiết bị công nghệ, mà quan trọng hơn là phải tạo ra giá trị thực tiễn cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả hoạt động.
“Điểm cốt lõi của chuyển đổi số không phải là câu chuyện mua sắm thiết bị, mà quan trọng hơn là phải xuất phát từ việc giải quyết các bài toán thực tế hàng ngày của địa phương, doanh nghiệp và người dân. Mục tiêu chuyển đổi số không phải là làm việc cũ trên môi trường số, mà là làm tốt hơn, nhanh hơn, đơn giản hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn”, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nói.
Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương phát biểu tại Diễn đàn Quốc gia số Việt Nam (DIGIFEST) 2026. Theo ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, năng lực số quốc gia chính là khả năng huy động, tổ chức, làm chủ và khai thác hiệu quả các nguồn lực số nhằm tạo ra giá trị cho phát triển kinh tế - xã hội. Trong mô hình này, tầng cao nhất không phải là hạ tầng hay dữ liệu, mà là khả năng làm chủ các công nghệ chiến lược, yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của một quốc gia trong tương lai.
Ở góc nhìn của mình, ông Phạm Quang Hiếu, Cục Trưởng cục CNTT, Bộ Tư Pháp nhấn mạnh: “Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng mô hình ngôn ngữ lớn chuyên biệt cho pháp luật Việt Nam. Việc phát triển mô hình trong nước cũng góp phần bảo đảm chủ quyền dữ liệu, chủ quyền số và an toàn thông tin quốc gia. Trên nền tảng đó, chúng tôi sẽ phát triển các trợ lý AI phục vụ cán bộ xây dựng pháp luật, công tác thẩm định, kiểm tra văn bản, cũng như hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận thông tin pháp luật một cách thuận tiện hơn”.
Làm chủ AI không chỉ là câu chuyện dữ liệu
Sự phát triển của AI đang làm thay đổi cách các quốc gia nhìn nhận về năng lực công nghệ. Trước đây, việc lưu trữ dữ liệu trong nước thường được xem là yếu tố cốt lõi của chủ quyền số. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên AI, dữ liệu chỉ là một phần của bài toán.
Theo các chuyên gia, "AI có chủ quyền" (Sovereign AI) không chỉ là việc dữ liệu được lưu trữ trong lãnh thổ một quốc gia mà còn là khả năng làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị AI, từ hạ tầng tính toán, dữ liệu, mô hình, đội ngũ kỹ sư đến năng lực vận hành và phát triển công nghệ.
Nếu dữ liệu được ví như nguồn nguyên liệu của nền kinh tế số, thì năng lực tính toán (compute) chính là nhà máy của nền kinh tế AI. Một quốc gia có thể sở hữu lượng dữ liệu lớn nhưng sẽ khó tạo ra giá trị nếu không có khả năng xử lý, huấn luyện và triển khai các mô hình AI trên quy mô lớn.
Khi nhu cầu ứng dụng AI ngày càng gia tăng, bài toán hạ tầng tính toán cũng trở thành một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp. Thực tế, nhu cầu sử dụng hạ tầng AI tại Việt Nam đang tăng nhanh.
Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước bắt đầu bắt đầu xây dựng năng lực AI như một chiến lược cần được đầu tư dài hạn. Một số doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đã triển khai chiến lược AI trên cả ba lớp: hạ tầng, nền tảng và ứng dụng, với mục tiêu xây dựng năng lực AI dài hạn thay vì chỉ phát triển các tính năng AI đơn lẻ.
Các đại biểu thăm gian hàng tại Diễn đàn Quốc gia số Việt Nam. Giải bài toán lớn khi triển khai AI
Phát biểu tại Diễn đàn Quốc gia số Việt Nam 2026, ông Vũ Thanh Tùng, Tổng giám đốc GreenNode cho rằng phần lớn doanh nghiệp hiện nay đều nhìn thấy cơ hội từ AI nhưng vẫn gặp nhiều rào cản trong quá trình triển khai.
“Nhu cầu của doanh nghiệp Việt Nam không khác nhiều so với những hệ thống mà chúng tôi đã và đang vận hành. Dù là thương mại điện tử, ví điện tử, nền tảng số hay các ứng dụng AI, tất cả đều cần một hạ tầng đủ mạnh, ổn định và có khả năng mở rộng”, ông Tùng nhận định.
Theo ông Tùng, một hệ thống máy chủ AI có thể tiêu tốn hàng chục tỷ đồng, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa xác định rõ bài toán cụ thể cần giải quyết hoặc cách đo lường hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, chi phí đầu tư chỉ là một phần của bài toán. Doanh nghiệp còn phải giải quyết các vấn đề về trung tâm dữ liệu, điện năng, hệ thống mạng, lưu trữ, bảo mật và đội ngũ vận hành có chuyên môn cao.
Bên cạnh đó, bài toán về chủ quyền dữ liệu và tuân thủ pháp luật cũng đang là thách thức với các doanh nghiệp khi triển khai AI. Khi dữ liệu và hạ tầng AI được đặt hoàn toàn ở nước ngoài, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các yêu cầu về bảo mật, kiểm soát dữ liệu và tuân thủ quy định, đặc biệt trong các lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm hoặc dịch vụ công.
Thực tế, AI đã bắt đầu tạo ra những giá trị thực tiễn rõ rệt trong nhiều lĩnh vực thông qua khả năng giải quyết các bài toán cụ thể. Đơn cử, giải pháp Intelligent Document Processing (IDP) do GreenNode phát triển hiện đã hỗ trợ các tổ chức tài chính, ngân hàng và bảo hiểm xử lý hàng trăm nghìn tài liệu, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng.
“Chúng tôi tập trung phát triển các nền tảng AI và giải quyết những bài toán thực tế cho khách hàng. Điều quan trọng không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở khả năng tạo ra giá trị từ công nghệ đó. Khi doanh nghiệp có thể ứng dụng AI để nâng cao năng suất và hiệu quả vận hành, AI mới thực sự tạo ra giá trị cho nền kinh tế", ông Tùng cho biết.
Trong dài hạn, AI có chủ quyền sẽ không chỉ được đo bằng nơi dữ liệu được lưu trữ, mà còn bằng khả năng sở hữu hạ tầng, công nghệ và nguồn nhân lực để biến dữ liệu thành giá trị. Đây cũng là điều kiện để Việt Nam chuyển từ vị thế ứng dụng công nghệ sang tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển các công nghệ chiến lược trong tương lai.