Không còn nghi ngờ gì để khẳng định: Đại dịch COVID-19 đã khiến cả thế giới đổi thay một cách đau đớn. Tại một thành phố của Ý, sự xuất hiện của virus SARS-CoV-2 thậm chí còn nhân đôi cơn khủng hoảng mà họ đã đang phải chịu đựng.
Taranto vốn là một đô thị đẹp như tranh vẽ bên bờ biển Ionian thuộc vùng Puglia, cho đến khi người ta chọn đó làm địa điểm xây dựng một nhà máy thép lớn nhất Châu Âu. Ô nhiễm và bệnh tật bắt đầu lấy đi vẻ đẹp vốn có của thành phố, trước khi, đại dịch COVID-19 đã làm trầm trọng thêm những gì đang xảy ra ở đây bằng cách đặt người dân vào tình thế lưỡng nan.
Vào những ngày được gọi là "ngày gió", Taranto khuyến cáo cư dân của mình đóng cửa sổ để ngăn chặn các chất ô nhiễm thổi từ nhà máy thép. Nhưng đồng thời, các trường học và văn phòng lại được yêu cầu mở cửa sổ bất cứ khi nào có thể để thúc đẩy thông gió nhằm giảm tỷ lệ lây lan dịch bệnh.
Nhà máy thép Taranto được đưa vào hoạt động từ năm 1964.
Trong bóng tối của nhà máy thép
Nhà máy thép Taranto mở cửa vào năm 1964 đã đem lại công ăn việc làm, sự giàu có cho thành phố nói riêng và đóng góp vào nền công nghiệp nặng của Ý nói chung. Nó sử dụng tới 11.000 người lao động, nhiều hơn bất kỳ công ty nào khác ở Taranto và chiếm tới 75% GDP của khu vực.
Trong vòng 30 năm đầu tiên, nhà máy thép Taranto được điều hành bởi nhà nước. Đến năm 1995, nó được mua lại bởi một đơn vị tư nhân, Gruppo Riva. Nhưng sau một vụ bê bối vào năm 2012, tất cả các thành viên điều hành cấp cao của Gruppo Riva đã bị bắt với cáo buộc gây ra thảm họa môi trường.
Mức độ ô nhiễm không khí trong thành phố Taranto tăng cao, kéo theo tỷ lệ mắc bệnh ung thư và tim mạch tăng bất thường xung quanh khu vực nhà máy. Nhà máy thép Taranto sau đó đã bị nhà nước tịch thu, trước khi họ bán lại cho gã khổng lồ thép lớn nhất thế giới ArcelorMittal của Ấn Độ vào năm 2018.
Ngành sản xuất thép rõ ràng đã đem lại sự giàu có cho Taranto, nhưng nó cũng gây ra hệ lụy ô nhiễm. Năm 2006, chỉ riêng Taranto đã phát thải tới 92% dioxin trên toàn nước Ý. Điều tra năm 2012 cho thấy mức độ ung thư bình quân trong thành phố cao hơn khoảng 30% so với những nơi khác. Ung thư ở trẻ em cao hơn 54% so với mặt bằng chung của vùng Puglia.
Mina Valentino, một bác sĩ nhi khoa đã làm việc 25 năm tại Taranto cho biết trước khi thành phố phải đối mặt với COVID-19, đã có sẵn một "dịch bệnh thầm lặng" xảy ra ở đây. "Tôi thấy các vấn đề về hô hấp, ho khó điều trị, u ác tính ở trẻ sơ sinh, trẻ em có vấn đề về phát triển trí não do không dành đủ thời gian ở ngoài trời và cả các vấn đề về da", Valentino nói.
Ô nhiễm tại nhà máy thép Taranto đã là một vấn đề kéo dài hơn nửa thế kỷ.
Một mối đe dọa kép
Làn sóng COVID-19 đầu tiên tấn công nặng nề vào miền bắc nước Ý nhưng có phần buông tha cho những vùng như Taranto. Tính đến trước tháng 9, tỷ lệ nhiễm bệnh trong thành phố chưa đến 1/1.500 cư dân. Thế nhưng đến cuối tháng 11, con số bắt đầu tăng chóng mặt. Hơn 1% dân số ở Taranto bị nhiễm bệnh.
Cùng thời điểm ấy, Taranto phải hứng chịu "ngày gió" của họ khi một vùng áp cao xuất hiện ở phía tây bắc khiến gió đổ về từ phía nhà máy thép. Những con gió mang theo bụi thép phủ lên vùng trung tâm thành phố.
Mặc dù tần suất có thay đổi theo mùa, nhưng những ngày gió này sẽ xuất hiện trung bình vài lần trong một tháng. Người dân được khuyến cáo nên ở trong nhà, các trường học và văn phòng đóng cửa sổ.
Trới trêu thay, các quy định quốc gia lại yêu cầu các trường học phải mở cửa sổ để đảm bảo thông gió, nhằm giảm sự lây truyền COVID-19. Khi đó, các trường trung học đã đóng cửa trên toàn nước Ý nhưng các trường tiểu học và trung học cơ sở vẫn mở cửa, kể cả ở quận Tamburi gần nhà máy thép Taranto nhất.
Tình thế lưỡng nan đẩy các giáo viên và lãnh đạo trường học vào thế khó. Một giáo viên giấu tên cho biết nhà trường rất sợ bị đổ lỗi nếu họ không mở cửa và khiến học sinh của mình bị ốm. Nhưng mở cửa thì cũng phơi nhiễm học sinh dưới không khí ô nhiễm từ nhà máy thép.
Bác sĩ Valentino cho biết quy định đóng cửa để tránh ô nhiễm từ nhà máy là hoàn toàn vô nghĩa và không thể bảo vệ những đứa trẻ ở Taranto, nhất là khu vực quận Tamburi, nơi sinh sống của khoảng 18.000 người, cách tường bao của nhà máy thép đúng 135 m.
Trường học ở Taranto chỉ cách nhà máy thép vài trăm mét.
"Đóng cửa ở trường học cũng không đủ để bảo vệ sức khỏe của trẻ em, vì khi lũ trẻ không đi học, chúng vẫn ở ngoài trời và còn phải tiếp xúc với không khí ô nhiễm nhiều hơn", bác sĩ Valention nói.
"Vấn đề không phải là đóng hay mở cửa sổ hay không. Vấn đề là bản thân trường học này là nơi không nên đến. Nếu bạn nhìn vào vị trí của trường học này trên bản đồ thì nó chỉ cách nhà máy bốn con phố. Ô nhiễm là hiện trạng xảy ra hàng ngày, bất kể gió thổi hay không và từ hướng nào tới".
Đã đến lúc phải đóng cửa?
Alessandro Marescotti, một giáo viên ở Taranto, đã dành 20 năm vận động các giải pháp cho vấn đề của thành phố. Ông và tổ chức của mình, Peacelink, đã giúp công khai dữ liệu chứng minh mức độ gây ô nhiễm của nhà máy thép trong khu vực.
Trong suốt thời gian hoạt động của mình, Marescotti chia sẻ ông phải hứng chịu rất nhiều phản ứng dữ dội, bao gồm cả những lời hăm dọa đến tính mạng. "Nó giống như yêu cầu một người nghiện thuốc lá nặng dừng lại", Marescotti nói. "Bạn sẽ không nhận được sự chấp thuận của họ ngay lập tức".
Các hành động của các nhà chức trách để giải quyết tình trạng ô nhiễm khá trì trệ. Năm 2012, công tố viên của Taranto đã ra lệnh tịch thu nhà máy từ chủ sở hữu lúc đó là Gruppo Riva. Các nhà quản lý của nhà máy thời kỳ đó bị cáo buộc không làm tròn trách nhiệm để kiểm soát mức độ ô nhiễm.
Sau một loạt các kháng cáo, quá trình tố tụng vẫn đang diễn ra, nhưng một số thành viên của gia đình Riva đã được tuyên trắng án. Chính phủ trung ương Ý sau đó đã can thiệp để cho phép nhà máy này tiếp tục sản xuất với một loạt các sắc lệnh bất thường được cho là đã phá vỡ hệ thống tư pháp và bỏ qua các mục tiêu môi trường.
Alessandro Marescotti, một giáo viên ở Taranto, đã dành 20 năm vận động giải pháp cho vấn đề của thành phố.
'Toàn bộ nước Ý bây giờ là Taranto'
Một số người hy vọng tình thế lưỡng nan liên quan đến COVID-19 sẽ khuyến khích hành động ở mức quốc gia để giải quyết vấn đề ô nhiễm ở Taranto. Antonio Marinaro, chủ tịch hiệp hội ngành công nghiệp Confindustria của Taranto cho biết: "Toàn bộ nước Ý bây giờ là Taranto".
"Mối quan hệ giữa công việc và sức khỏe hiện là một vấn đề đối với nước Ý. Nhưng chúng tôi đã gặp vấn đề này ở Taranto trong hơn 50 năm".
Giải pháp mà Marinaro nghiêng về được cho là bớt cực đoan hơn đóng cửa nhà máy. Ông nói: "Chúng ta nên làm việc với ngành thông qua công nghệ để giải quyết các vấn đề môi trường, đồng thời chỉ ra những tiến bộ trong sản xuất thép chạy bằng điện và tiềm năng sử dụng hydro làm nguồn nhiên liệu".
"Chúng ta phải nhớ rằng nhà máy thép Ilva (tên gọi cũ của nó) từng đại diện cho 0,2% GDP của Ý. Sẽ là một tổn thất lớn cho nền kinh tế Ý nếu để mất đi tài sản này", Marinaro cho biết thêm. "Đóng cửa một ngành công nghiệp sẽ làm mất đi lợi ích chính trị. Khi bạn đóng cửa nhà máy, sẽ không còn ai quan tâm đến việc cải tạo môi trường trong khu vực nữa".
Một cuộc tuần hành vào tháng 5 năm 2019 ở Taranto.
Tiến sĩ Annamaria Moschetti, một bác sĩ nhi khoa và nhà vận động khác, nói: "Ở Taranto, chúng tôi đã trải qua một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng. COVID-19 chỉ đơn giản nhấn mạnh thêm cho cuộc khủng hoảng này, cho thấy nó nghiêm trọng tới mức nào. Dư luận bây giờ đã đồng cảm hơn với trường hợp của Taranto và chú ý nhiều hơn đến nó".
Nhiều thập kỷ ô nhiễm công nghiệp đã biến đổi mô hình kinh tế và xã hội cũng như môi trường của thành phố. Moschetti, cùng với Valentino và Marescotti, hy vọng rằng sự đồng cảm của công chúng sẽ dẫn đến những hành động có thể cải thiện sức khỏe của người dân Taranto.
"Chúng tôi đã trải qua hàng chục năm bệnh tật nên không thể mong đợi có thể khắc phục được nó trong chớp mắt", Valentino nói. "Nhưng chúng tôi phải bắt đầu từ đâu đó".
Tham khảo Businessinsider
Lấy link