Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ thay đổi cách đầu tư cho nghiên cứu cơ bản thông qua Chương trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên (PEBR), hướng tới hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh.
Chia sẻ tại hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm của Bộ Khoa học và Công nghệ chiều 29/6, ông Nguyễn Phú Bình, Phó giám đốc Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia, cho biết PEBR không thay thế các chương trình nghiên cứu cơ bản đang triển khai mà tập trung đổi mới cách đầu tư cho khoa học và công nghệ.
Theo đó, thay vì tài trợ ngắn hạn cho từng đề tài riêng lẻ, PEBR hướng đến đầu tư trung và dài hạn theo chuỗi nhiệm vụ kéo dài 5-10 năm. Chương trình thay đổi cách quản lý khi khoán kinh phí theo gói và tăng quyền tự chủ cho các nhóm nghiên cứu mạnh, gắn với trách nhiệm giải trình. Chương trình cũng chuyển từ đánh giá theo quy trình sang đánh giá theo chuẩn mực khoa học quốc tế và tác động thực chất.
Các nhiệm vụ sẽ được tuyển chọn theo nguyên tắc cạnh tranh, công khai và minh bạch. Hồ sơ được đánh giá bởi các hội đồng khoa học uy tín trong và ngoài nước, trên cơ sở các chuẩn mực khoa học được quốc tế thừa nhận, đồng thời xem xét khả năng tạo tác động đối với sự phát triển của đất nước.
Nguồn lực sẽ được tập trung vào những lĩnh vực có khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và công nghệ lượng tử. Kết quả nghiên cứu được kỳ vọng chuyển hóa thành các công nghệ chiến lược, sáng chế và sản phẩm công nghệ cao.
Nguồn lực thực hiện chương trình được huy động từ ngân sách nhà nước kết hợp với nguồn lực xã hội hóa từ doanh nghiệp. Theo ông Bình, doanh nghiệp sẽ tham gia từ khâu đặt bài toán nghiên cứu, phối hợp triển khai đến tiếp nhận và ứng dụng kết quả.
Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia được Bộ giao làm cơ quan tài trợ và kiến tạo hệ sinh thái nghiên cứu xuất sắc, trong khi các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trực tiếp triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu.
Lý giải định hướng trên, ông Bình cho rằng, nghiên cứu cơ bản là điểm khởi đầu của cả chuỗi đổi mới sáng tạo. "Muốn có đổi mới sáng tạo thì phải có công nghệ. Muốn có công nghệ thì phải có tri thức. Còn tri thức được tạo ra từ những nghiên cứu cơ bản xuất sắc", ông nói.
Theo Phó giám đốc Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia, nghiên cứu cơ bản chính là khoản đầu tư cho đổi mới sáng tạo quốc gia và là mắt xích quan trọng trong quá trình đổi mới công nghệ của đất nước. "Đầu tư cho nghiên cứu cơ bản không phải là đầu tư cho hôm nay, mà là đầu tư cho năng lực cạnh tranh của đất nước trong 10-20 năm tới", ông nói.
PEBR được Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ phê duyệt ngày 25/5, ưu tiên tài trợ các nghiên cứu cơ bản gắn với phát triển công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược, các nhóm nghiên cứu mạnh và các hướng nghiên cứu có tiềm năng tạo đột phá gắn với lợi thế của Việt Nam.
Theo lộ trình, đến năm 2030 chương trình đặt mục tiêu hình thành ít nhất 30 nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, trong đó có các nhóm có khả năng dẫn dắt trong khu vực; đến năm 2035 tăng lên khoảng 50 nhóm.
Chương trình cũng hướng tới nâng cao chất lượng công bố khoa học, hình thành các hướng nghiên cứu có tiềm năng phát triển thành nền tảng công nghệ lõi, đồng thời hỗ trợ và kết nối đội ngũ nhà khoa học trẻ.
Trọng Đạt
- Gỡ hai điểm nghẽn lớn để khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng
- Ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn
- Việt Nam - Nga thúc đẩy hợp tác về AI, lượng tử và công nghệ vũ trụ
- Gỡ hai điểm nghẽn lớn để khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng
- Ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn
- Việt Nam - Nga thúc đẩy hợp tác về AI, lượng tử và công nghệ vũ trụ