Các nhà nghiên cứu vẫn đang thu thập thêm dữ liệu để xác định đứt gãy gây ra thảm họa địa chấn ở Venezuela và xác định động đất kép thực chất có phải một trận động đất cực lớn.
Vào tối ngày 24/6, Venezuela hứng chịu động đất mạnh nhất trong hơn một thế kỷ khiến nhiều tòa nhà bị sập và ít nhất 235 người thiệt mạng. Theo Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), đây là hiện tượng hiếm gặp mang tên động đất kép bao gồm hai trận động đất lớn. Cả hai trận động đất đều có tâm chấn ở phía tây bắc thị trấn Yumare, gần thành phố Morón và cách thủ đô Caracas của Venezuela khoảng 160 km về phía tây. Theo Wired, các trận động đất xảy ra ở độ sâu 20,3 và 10 km, có thể cảm nhận ở nhiều khu vực phía bắc Venezuela và một số quốc gia vùng Caribe.
Theo CNN, động đất kép xảy ra khi hai trận động đất có cường độ tương tự, liên tiếp, có thể gây thiệt hại nghiêm trọng hơn so với động đất riêng lẻ. Trong trường hợp này, trận động đất 7,2 độ làm rung chuyển cả khu vực và chỉ 39 giây sau đó, một trận động đất 7,5 độ nối tiếp. Động đất kép hé lộ cấu trúc địa chất phức tạp với ba đứt gãy lớn gồm Boconó (chạy dọc sống lưng của dãy Andes ở Venezuela với chiều dài khoảng 500 km), El Guayabo (gần như song song với Boconó) và Morón (nằm ở miền bắc Venezuela và vùng biển Caribe lân cận).
Theo Wall Stree Journal, dữ liệu ban đầu cho thấy trận động đất 7,5 độ nhiều khả năng xảy ra gần đứt gãy El Guayabo, trong khi trận 7,2 độ dường như nằm gần đứt gãy Morón hơn. Tuy nhiên, do nhiều yếu tố chưa chắc chắn, cả ba đứt gãy đều được xem là thủ phạm, thậm chí có khả năng hoạt động đồng thời.
Mark Allen, giáo sư tại khoa Khoa học Trái Đất của Đại học Durham, cho biết rung chấn hôm 24/6 xảy ra tại ranh giới giữa mảng Caribe và Nam Mỹ, đang trượt ở tốc độ khoảng 20 mm/năm. Trong khu vực này, hai mảng kiến tạo di chuyển ngang so với nhau, tương tự đứt gãy San Andreas ở California, Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi để phát sinh động đất trượt ngang. Đây là loại động đất xảy ra khi hai khối của vỏ Trái Đất di chuyển ngang dọc theo một đứt gãy và đột ngột giải phóng ứng suất tích tụ trong thời gian dài. Loại chuyển động này thường gây thiệt hại nặng nề do bắt nguồn từ độ sâu tương đối nông. Khác với động đất hút chìm xảy ra khi một mảng kiến tạo trượt dưới mảng khác, động đất trượt ngang có xu hướng xuất hiện gần bề mặt Trái Đất hơn. Kết quả, năng lượng giải phóng di chuyển qua quãng đường ngắn hơn trước khi đến khu vực dân cư đông đúc, làm tăng cường độ rung chấn và nguy cơ thiệt hại.
Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu cho rằng dữ liệu thu thập thêm trong những ngày tới có thể hé lộ sự kiện do một trận siêu động đất gây ra thay vì động đất kép. Theo Judith Hubbard, nhà khoa học ở Đại học Cornell, do rung chấn dồn dập, việc xác nhận có hai trận động đất từ dữ liệu sơ bộ có thể gặp khó khăn. Động đất 7,5 độ thường không xảy ra ngay lập tức mà bắt đầu tại một vị trí và lan truyền dọc theo đứt gãy, phá vỡ nhiều đoạn khác nhau ở các thời điểm khác nhau. Trong sự kiện tại Venezuela, xung địa chấn đầu tiên (chịu trách nhiệm cho trận động đất 7,2 độ) có thể kích hoạt hiệu ứng dây chuyền ở những xung tiếp theo, dẫn tới trận động đất mạnh hơn.
Một trận động đất thường kéo dài khoảng 30-40 giây nhưng vì xung mạnh hơn xảy ra trong quá trình rung chấn của xung đầu tiên nên rất khó phát hiện trong dữ liệu hiện tại. Nếu đây là hai xung địa chấn của một đứt gãy duy nhất, Hubbard cho biết sự kiện này có thể tương đương động đất 7,6 độ. Báo cáo sơ bộ của USGS không loại trừ khả năng một trận động đất kích hoạt trận động đất còn lại. Dù xuất hiện gần nhau, đứt gãy phía sau các trận động đất trượt ngược chiều nhau. Dữ liệu vệ tinh trong vài ngày tới có thể cung cấp thêm manh mối về chuyển động của đứt gãy.
USGS dự báo sau các trận động đất có cường độ lớn như vậy, hoạt động địa chấn có thể tiếp diễn trong nhiều ngày, nhiều tuần hoặc thậm chí lâu hơn. Dù tần suất giảm dần theo thời gian, vẫn có khả năng xảy ra dư chấn mạnh. USGS ước tính số người thiệt mạng cuối cùng có thể dao động từ 10.000 đến 100.000 người do các yếu tố liên quan cường độ động đất, chất lượng xây dựng và mật độ dân số trong khu vực chịu ảnh hưởng.
An Khang tổng hợp