CMC đề xuất cơ chế để doanh nghiệp công nghệ nhận nhiệm vụ quốc gia

Chiều 23/6, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Trưởng ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, chủ trì phiên họp chuyên đề về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phiên họp diễn ra tại Trụ sở Văn phòng Chính phủ, kết nối trực tuyến tới 34 tỉnh, thành phố, với sự tham dự của lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ.

Phát biểu tại phiên họp, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng trọng tâm thảo luận là đột phá phát triển công nghệ lõi, sản phẩm chiến lược, công nghệ chiến lược, từ đó hoàn thiện khung kiến trúc tổng thể quốc gia số. Theo Thủ tướng, Việt Nam đã ban hành danh mục công nghệ và sản phẩm chiến lược, nhưng nhận thức và hành động vẫn cần thống nhất hơn để triển khai thực chất, hiệu quả, tránh “chạy theo phong trào”.

Thủ tướng đề nghị tháo gỡ “điểm nghẽn cơ chế, chính sách”, xác định rõ các “nút thắt” cần khơi thông nhằm rút ngắn thời gian từ nghiên cứu đến sản phẩm và tiếp cận thị trường. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu “phân vai cụ thể” để bộ, ngành, địa phương, viện, trường và doanh nghiệp chủ động tham gia.

Cần đi từ danh mục công nghệ tới cơ chế giao nhiệm vụ

Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC, cho rằng Việt Nam đã có định hướng đúng khi xác định nhóm công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và xây dựng khung kiến trúc.

Theo ông, khung kiến trúc có thể đóng vai trò công cụ định hướng. Còn với công nghệ lõi và công nghệ chiến lược, việc xác định từ 11 công nghệ lõi, sau đó điều chỉnh còn 10 công nghệ lõi, về cơ bản là hướng đi phù hợp.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất hiện nay nằm ở khâu triển khai.

“CMC là một trong bảy doanh nghiệp được lựa chọn đồng hành cùng Chính phủ trong triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, việc xác định doanh nghiệp nào đảm nhiệm công nghệ nào đến nay vẫn chưa thực sự rõ ràng”, ông Chính nói.

Theo Chủ tịch CMC, hiện mới có lĩnh vực bán dẫn được giao tương đối cụ thể cho Viettel, trong khi các công nghệ khác vẫn chưa có sự phân công minh bạch. Danh mục sản phẩm, nhiệm vụ rất lớn, số lượng doanh nghiệp tham gia cũng nhiều, nhưng chưa có cơ chế đủ rõ để lựa chọn và giao việc.

Ông kiến nghị, với mỗi công nghệ chiến lược, Chính phủ cần xác định trước nhiệm vụ cụ thể cần thực hiện. Sau đó, cơ quan quản lý tổ chức tuyển chọn doanh nghiệp phù hợp để giao nhiệm vụ.

“Chỉ khi có cơ chế như vậy, chúng ta mới có thể tháo gỡ được điểm nghẽn hiện nay”, ông nói.

‘Nguồn lực tài chính có nhưng khó giải ngân’

Theo ông Chính, Việt Nam không thiếu hoàn toàn nguồn lực cho khoa học công nghệ. Điểm nghẽn nằm ở chỗ nguồn lực tài chính đã có nhưng việc giải ngân gặp khó do thiếu cơ chế lựa chọn rõ ràng.

Dù chủ trương cho phép chỉ định, các bộ, ngành và địa phương vẫn thận trọng, bởi không ai dám chắc một quyết định được đưa ra hôm nay sẽ được đánh giá như thế nào sau 5 hay 10 năm nữa.

Vì vậy, cơ chế giao nhiệm vụ cần đồng thời bảo vệ người ra quyết định, tạo căn cứ pháp lý cho cơ quan quản lý và mở đường cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn.

Chủ tịch CMC cũng cho rằng khi xây dựng chiến lược phát triển công nghệ chiến lược, các bộ, ngành và địa phương không nên đưa vào đầy đủ mọi lĩnh vực. Việc lựa chọn cần dựa trên năng lực, điều kiện và đặc thù của từng ngành, từng địa phương.

Nhận định này tương đồng với chỉ đạo của Thủ tướng tại phiên họp, khi ông yêu cầu các địa phương xác định bài toán phát triển trọng tâm gắn với tiềm năng, thế mạnh đặc thù, thay vì đăng ký dàn trải.

Doanh nghiệp phải là chủ thể triển khai

Theo ông Chính, một câu hỏi quan trọng là ai sẽ triển khai các công nghệ chiến lược. Câu trả lời, theo ông, gắn liền với mô hình doanh nghiệp công nghệ quốc gia.

Ông dẫn ví dụ Huawei tại Trung Quốc, một doanh nghiệp có xuất phát điểm tương đồng với Viettel nhưng đã phát triển thành tập đoàn công nghệ mang tầm quốc gia. Những nhiệm vụ trọng yếu trong các lĩnh vực như bán dẫn hay AI được giao rất cụ thể cho doanh nghiệp này. Samsung của Hàn Quốc cũng là một ví dụ tương tự.

“Tôi cho rằng Chính phủ nên mạnh dạn xây dựng cơ chế tuyển chọn và giao nhiệm vụ rõ ràng cho các doanh nghiệp”, Chủ tịch CMC nói.

Với CMC, ông cho biết tập đoàn đã đăng ký tham gia hai nhiệm vụ quốc gia là Cloud và AI. Việc đăng ký được thực hiện trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, đồng thời CMC đã đưa ra các cam kết cụ thể về đầu tư và nguồn lực. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có cơ chế để triển khai thực hiện.

Ở lĩnh vực bán dẫn, ông Chính cho biết CMC đã trao đổi và thống nhất với Viettel về hướng phân vai theo thế mạnh. Nếu Viettel tập trung vào sản xuất, CMC sẽ tập trung vào thiết kế. Theo ông, CMC hiện đã sẵn sàng về năng lực thiết kế, còn việc thuê Samsung hoặc các đối tác quốc tế sản xuất là điều bình thường trong chuỗi giá trị toàn cầu.

“Mỗi doanh nghiệp có thể đảm nhận một vai trò khác nhau theo thế mạnh của mình”, ông nói.

Hậu kiểm rõ ràng, không chỉ giao nhiệm vụ

Chủ tịch CMC nhấn mạnh, trong nhóm doanh nghiệp công nghệ được lựa chọn, đã đến lúc cần tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất là cơ chế giao nhiệm vụ. Ông gọi đây là “điểm nghẽn của các điểm nghẽn”.

Theo ông, khi được giao nhiệm vụ, doanh nghiệp phải cam kết hoàn thành. Ngược lại, Nhà nước cần có cơ chế hậu kiểm minh bạch.

Ví dụ, nếu sau 18 tháng doanh nghiệp không hoàn thành nhiệm vụ, cần xác định rõ sẽ xử lý ra sao. Nếu hoàn thành tốt, doanh nghiệp cũng cần được hưởng các cơ chế khuyến khích tương xứng.

Cách tiếp cận này, theo Chủ tịch CMC, sẽ giúp tránh tình trạng giao nhiệm vụ chung chung, không rõ trách nhiệm, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp dám đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ nền tảng có độ rủi ro cao nhưng tác động dài hạn.

Ông cũng đề xuất thúc đẩy mạnh hơn mô hình hợp tác công tư trong công nghệ thông tin. Thời gian qua, một số dự án quy mô rất lớn đã được giao cho doanh nghiệp triển khai. Với lĩnh vực công nghệ thông tin, ông mong muốn có những chương trình tương tự, dù quy mô 1 tỷ hay 5 tỷ USD.

“Nếu được giao nhiệm vụ và tạo điều kiện triển khai, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành những doanh nghiệp công nghệ tầm cỡ như Huawei hay Samsung trong tương lai”, ông Chính nói.

Phiên họp chuyên đề diễn ra trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy triển khai Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Với doanh nghiệp công nghệ, yêu cầu đặt ra không chỉ là tham gia thị trường, mà còn đảm nhận các nhiệm vụ chiến lược, góp phần xây dựng năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.