Những lần sai của Einstein

Là biểu tượng đối với đại chúng, nhà vật lý thiên tài vẫn có những sai sót rất con người và đó là điều hoàn toàn bình thường trong nghiên cứu khoa học.


Theo Astronomy, thời gian qua, những ý kiến xét lại về độ chính xác các thuyết, ý tưởng nền tảng của Einsteins xuất hiện ngày càng nhiều. Vẫn chưa có ai thành công, nhưng thực tế, nhà vật lý thiên tài vẫn có lúc mắc sai lầm. Đây là điều hoàn toàn bình thường trong nghiên cứu khoa học. Các khoa học gia dù lỗi lạc đến đâu cũng đều phải dùng các phép thử đúng-sai, hoặc đi từ nhiều cái sai để tìm ra cái đúng.


Hằng số vũ trụ

Trong suốt thời gian dài, các nhà khoa học, kể cả Einstein đều cho rằng vũ trụ đứng yên và không thay đổi. Thế nhưng, phương trình của Einsteins tạo ra lại đi ngược với nhận định trên. Để giúp thuyết tương đối phù hợp, Einsteins thêm hệ số hiệu chỉnh toán học vào trong các phương trình của mình gọi là hằng số vũ trụ, hay lambda (λ).


Nhung lan sai cua Einstein hinh anh 1 Untitled_design.jpg

Einstein quyết định loại hằng số vũ trụ khỏi phương trình của mình, thừa nhận đây là “sai lầm lớn nhất của cuộc đời ông”. Ảnh: Zmescience.


Thế nhưng, trong vài thập kỷ tiếp theo, chúng ta đều được biết rằng vũ trụ vốn không hề tĩnh, mà thực sự đang giãn nở. Dù được coi là sai lầm lớn nhất của Einsteins, hằng số vũ trụ vẫn là sai số (fudge factor) thay đổi cách không thời gian tương tác với năng lượng tối, dạng năng lượng khiến các thiên hà phát triển nhanh hơn, làm tăng tốc độ giãn nở của vũ trụ.


Sóng hấp dẫn

Năm 2016, các nhà khoa học tuyên bố đã trực tiếp phát hiện những gợn sóng trong kết cấu không thời gian, gọi là sóng hấp dẫn. Phát hiện trên là bước đột phá trong ngành thiên văn, thay đổi cách ta nghiên cứu vũ trụ, vừa là sự xác nhận rất lớn cho những nỗ lực của Einsteins. 100 năm trước, ông đã dự đoán sự hiện diện của sóng hấp dẫn.


Song đã có khoảng thời gian, chính bản thân Einsteins cũng nghi ngờ về sự tồn tại của chúng. Năm 1930, hai thập kỷ sau khi công bố thuyết tương đối rộng, Einsteins từng có ý định bác bỏ sóng hấp dẫn. Cuối cùng, chúng thực sự tồn tại, và dĩ nhiên nhận định trước đó của ông đã đúng.


Nhung lan sai cua Einstein hinh anh 2 c0288810_gravitational_waves.jpg

100 năm trước, Einstein dự đoán sự hiện diện của sóng hấp dẫn, nhưng sau đó lại nghi ngờ. Ảnh: Zmescience.


Hệ quả của những lý thuyết

Nhiều người cho rằng những nỗ lực cách mạng hóa vật lý của Einsteins là kết quả của hàng loạt quá trình tư duy vô cùng sâu sắc. Từ nền tảng do ông kiến tạo, các nhà khoa học khác có thể tiếp nối để đưa ra những hệ quả sau đó.


Thế nhưng đã có vài lần, ông bác bỏ các hệ quả được suy ra từ chính lý thuyết của mình vì cho rằng chúng thật kỳ lạ.


Là người tiên phong trong lĩnh vực vật lý lượng tử, bộ môn khoa học giải thích các hiện tượng ở quy mô nguyên tử, Einsteins không bao giờ để tâm đến ý nghĩ vũ trụ là ngẫu nhiên. “Chúa không chơi xúc xắc với vũ trụ”, ông nói.


Ngoài ra, ông cũng không quan tâm đến lỗ đen, hệ quả từ chính thuyết tương đối rộng của mình. Thay vào đó, ông tin vào một hệ quả khác, rằng các vật thể to lớn sẽ kéo dài không thời gian đủ rộng để hoạt động như thấu kính, đồng thời chuyển hướng ánh sáng từ những nguồn ở khoảng cách xa hơn.


Nhung lan sai cua Einstein hinh anh 3 einstein_albert_2.jpg

Einstein đã ngoại tình với em họ của mình, bà Elsa Löwenthal. Ảnh: Muy Historia.


Những sai sót khác

Dù là một người trọng tiểu tiết, Einsteins vẫn mắc sai sót nhỏ trong quá trình chứng minh các lý thuyết của mình. Từ những lỗi sai trong phương trình E = mc2 đến thất bại trong việc xem xét các thí nghiệm có sức ảnh hưởng. Einsteins cũng thừa nhận mình đã mắc sai sót trong nhiều lỗi toán học cơ bản.


Ngoài ra, dù không mấy liên quan đến khoa học, người đàn ông có chỉ số IQ nằm trong khoảng 160-190 đã từng kết hôn với người em họ đầu tiên của mình, Elsa Löwenthal. Tuy là cuộc hôn nhân đã khá hạnh phúc cho đến khi bà qua đời vào năm 1936, việc kết hôn cận huyết về mặt sinh học vẫn không phải là quyết định đúng đắn.









Nhung lan sai cua Einstein


La bieu tuong doi voi dai chung, nha vat ly thien tai van co nhung sai sot rat con nguoi va do la dieu hoan toan binh thuong trong nghien cuu khoa hoc.


Theo Astronomy, thoi gian qua, nhung y kien xet lai ve do chinh xac cac thuyet, y tuong nen tang cua Einsteins xuat hien ngay cang nhieu. Van chua co ai thanh cong, nhung thuc te, nha vat ly thien tai van co luc mac sai lam. Day la dieu hoan toan binh thuong trong nghien cuu khoa hoc. Cac khoa hoc gia du loi lac den dau cung deu phai dung cac phep thu dung-sai, hoac di tu nhieu cai sai de tim ra cai dung.


Hang so vu tru

Trong suot thoi gian dai, cac nha khoa hoc, ke ca Einstein deu cho rang vu tru dung yen va khong thay doi. The nhung, phuong trinh cua Einsteins tao ra lai di nguoc voi nhan dinh tren. De giup thuyet tuong doi phu hop, Einsteins them he so hieu chinh toan hoc vao trong cac phuong trinh cua minh goi la hang so vu tru, hay lambda (λ).


Nhung lan sai cua Einstein hinh anh 1 Untitled_design.jpg

Einstein quyet dinh loai hang so vu tru khoi phuong trinh cua minh, thua nhan day la “sai lam lon nhat cua cuoc doi ong”. Anh: Zmescience.


The nhung, trong vai thap ky tiep theo, chung ta deu duoc biet rang vu tru von khong he tinh, ma thuc su dang gian no. Du duoc coi la sai lam lon nhat cua Einsteins, hang so vu tru van la sai so (fudge factor) thay doi cach khong thoi gian tuong tac voi nang luong toi, dang nang luong khien cac thien ha phat trien nhanh hon, lam tang toc do gian no cua vu tru.


Song hap dan

Nam 2016, cac nha khoa hoc tuyen bo da truc tiep phat hien nhung gon song trong ket cau khong thoi gian, goi la song hap dan. Phat hien tren la buoc dot pha trong nganh thien van, thay doi cach ta nghien cuu vu tru, vua la su xac nhan rat lon cho nhung no luc cua Einsteins. 100 nam truoc, ong da du doan su hien dien cua song hap dan.


Song da co khoang thoi gian, chinh ban than Einsteins cung nghi ngo ve su ton tai cua chung. Nam 1930, hai thap ky sau khi cong bo thuyet tuong doi rong, Einsteins tung co y dinh bac bo song hap dan. Cuoi cung, chung thuc su ton tai, va di nhien nhan dinh truoc do cua ong da dung.


Nhung lan sai cua Einstein hinh anh 2 c0288810_gravitational_waves.jpg

100 nam truoc, Einstein du doan su hien dien cua song hap dan, nhung sau do lai nghi ngo. Anh: Zmescience.


He qua cua nhung ly thuyet

Nhieu nguoi cho rang nhung no luc cach mang hoa vat ly cua Einsteins la ket qua cua hang loat qua trinh tu duy vo cung sau sac. Tu nen tang do ong kien tao, cac nha khoa hoc khac co the tiep noi de dua ra nhung he qua sau do.


The nhung da co vai lan, ong bac bo cac he qua duoc suy ra tu chinh ly thuyet cua minh vi cho rang chung that ky la.


La nguoi tien phong trong linh vuc vat ly luong tu, bo mon khoa hoc giai thich cac hien tuong o quy mo nguyen tu, Einsteins khong bao gio de tam den y nghi vu tru la ngau nhien. “Chua khong choi xuc xac voi vu tru”, ong noi.


Ngoai ra, ong cung khong quan tam den lo den, he qua tu chinh thuyet tuong doi rong cua minh. Thay vao do, ong tin vao mot he qua khac, rang cac vat the to lon se keo dai khong thoi gian du rong de hoat dong nhu thau kinh, dong thoi chuyen huong anh sang tu nhung nguon o khoang cach xa hon.


Nhung lan sai cua Einstein hinh anh 3 einstein_albert_2.jpg

Einstein da ngoai tinh voi em ho cua minh, ba Elsa Löwenthal. Anh: Muy Historia.


Nhung sai sot khac

Du la mot nguoi trong tieu tiet, Einsteins van mac sai sot nho trong qua trinh chung minh cac ly thuyet cua minh. Tu nhung loi sai trong phuong trinh E = mc2 den that bai trong viec xem xet cac thi nghiem co suc anh huong. Einsteins cung thua nhan minh da mac sai sot trong nhieu loi toan hoc co ban.


Ngoai ra, du khong may lien quan den khoa hoc, nguoi dan ong co chi so IQ nam trong khoang 160-190 da tung ket hon voi nguoi em ho dau tien cua minh, Elsa Löwenthal. Tuy la cuoc hon nhan da kha hanh phuc cho den khi ba qua doi vao nam 1936, viec ket hon can huyet ve mat sinh hoc van khong phai la quyet dinh dung dan.


Những lần sai của Einstein

Là biểu tượng đối với đại chúng, nhà vật lý thiên tài vẫn có những sai sót rất con người và đó là điều hoàn toàn bình thường trong nghiên cứu khoa học.
Giới thiệu cho bạn bè
  • gplus
  • pinterest

Bình luận

Đăng bình luận

Đánh giá: