Chỉ sau hơn một năm thương mại hóa, mạng 5G đã phủ sóng 91,2% dân số Việt Nam, đưa tốc độ Internet di động vào nhóm nhanh nhất thế giới. Theo dữ liệu Ookla Speedtest, tốc độ Internet di động tại Việt Nam tháng 4/2026 đạt 207,3 Mbps, đứng thứ 11 toàn cầu.
Sự phát triển nhanh của 5G cũng khiến bài toán vận hành mạng lưới thay đổi đáng kể. Nếu các thế hệ mạng trước đây chủ yếu phục vụ thuê bao smartphone, 5G được kỳ vọng trở thành hạ tầng cho hàng triệu thiết bị kết nối và các ứng dụng thời gian thực như livestream độ phân giải cao, thực tế ảo, thành phố thông minh và sản xuất thông minh.
Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là công nghệ giúp các nhà mạng tối ưu hóa tiềm năng của 5G. Tại Hội nghị ASEAN 5G lần thứ 6, tháng 10/2025, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhận định, 5G không chỉ là hạ tầng quan trọng của nền kinh tế số mà còn là động lực để phát triển và phổ biến AI, nhờ tốc độ kết nối nhanh, độ trễ cực thấp và khả năng xử lý dữ liệu thời gian thực. AI cũng giúp tối ưu hóa mạng 5G, từ quản lý lưu lượng, tiết kiệm năng lượng đến nâng cao hiệu quả vận hành và chất lượng dịch vụ.
Theo Báo cáo về xu hướng phát triển công nghệ 5G-AI của Trường Chính sách công Lý Quang Diệu (Singapore), AI và 5G là hai công nghệ “phụ thuộc và bổ trợ lẫn nhau”. Trong đó, AI không chỉ tạo ra cơ hội cho các dịch vụ mới mà còn trực tiếp giúp các nhà mạng cung cấp dịch vụ vận hành hạ tầng hiệu quả hơn.
Báo cáo này chỉ ra rằng AI có thể được ứng dụng trong nhiều khâu vận hành mạng như tối ưu hiệu năng, quản lý tài nguyên động, phát hiện bất thường, dự báo sự cố, giảm độ trễ, bảo trì dự phòng và nâng cao chất lượng dịch vụ. Công nghệ này cũng mở ra khả năng xây dựng các mạng “tự tối ưu”, có thể tự giám sát, tự điều chỉnh và thích ứng gần như theo thời gian thực.
Một số ứng dụng cụ thể của AI trong mạng 5G gồm phân tích lưu lượng theo thời gian thực, tự động điều phối băng thông, tối ưu hóa phân tách mạng, bảo trì dự đoán, giảm thiểu tấn công mạng và tự động điều chỉnh cấu hình hệ thống. Báo cáo cho rằng AI có thể giúp các nhà mạng giảm cả chi phí đầu tư hạ tầng (CapEx) lẫn chi phí vận hành (OpEx). Dữ liệu từ báo cáo của Omdia cũng hỗ trợ dự báo này, chỉ ra rằng việc triển khai tự động hóa vòng lặp khép kín dựa trên AI có thể cắt giảm chi phí vận hành (OpEx) mạng lưới lên tới 30% thông qua các tính năng tự động xử lý sự cố và tối ưu hóa đường truyền.
Báo cáo về xu hướng phát triển công nghệ 5G-AI cũng nhiều lần nhắc đến Việt Nam như một thị trường có tiềm năng lớn trong chuyển đổi số và phát triển 5G. Một số định hướng được đánh giá phù hợp với Việt Nam gồm phát triển private 5G trong khu công nghiệp, kết hợp AI với edge computing, ứng dụng AI để tối ưu mạng lưới, phát triển logistics thông minh và tăng cường đào tạo nhân lực AI - viễn thông.
AI giúp tối ưu vận hành mạng 5G
Sự phức tạp và đa dạng của mạng 5G đòi hỏi cần phải có tự động hóa dựa trên AI. Công nghệ này có thể cải thiện đáng kể hiệu suất mạng lưới nhờ cấp phát băng thông động, tối ưu hóa tài nguyên và xử lý dữ liệu lớn. Sự chuyển dịch này trở nên vô cùng thiết yếu khi phương thức quản lý thủ công dần bộc lộ nhiều hạn chế; báo cáo của Ciena cũng cho thấy có tới hơn 60% các sự cố gián đoạn mạng là do lỗi con người trong quá trình cấu hình và quản lý thủ công gây ra.
Việc tự động hóa hạ tầng mạng viễn thông bằng AI giúp nâng hiệu quả, độ tin cậy, khả năng mở rộng, bảo mật và tính bền vững. Các công cụ phân tích dữ liệu và thuật toán học máy theo thời gian thực cho phép nhà mạng giám sát hiệu năng mạng liên tục, từ đó phát hiện sớm bất thường và xử lý sự cố trước khi ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng.
Khi mạng 5G hỗ trợ ngày càng nhiều thiết bị kết nối và lưu lượng dữ liệu lớn hơn, các nhà mạng có thể sử dụng AI để phân tích dữ liệu, dự đoán và xử lý các sự cố tiềm ẩn. Ngoài ra, AI còn giúp nâng cấp mạng lưới để đạt được khả năng tự vận hành, tự phục hồi và tự tối ưu. Công nghệ này cũng đẩy nhanh quá trình phân tích nguyên nhân, giúp rút ngắn thời gian xử lý sự cố mạng.
Cá nhân hóa dịch vụ và nâng cao trải nghiệm người dùng
Không chỉ tối ưu hóa hạ tầng, AI còn thay đổi cách các nhà mạng cung cấp dịch vụ. Người dùng số hiện đại không chỉ đòi hỏi sự cá nhân hóa mà còn luôn kỳ vọng có được những trải nghiệm tốt nhất.
Trong bối cảnh đó, AI giúp các nhà mạng phân tích dữ liệu để cung cấp đúng dịch vụ mà người dùng cần, đúng thời điểm. AI cho phép dự đoán nhu cầu hiện tại và tương lai của khách hàng, đồng thời hỗ trợ phân tích dữ liệu theo thời gian thực để cung cấp dịch vụ cá nhân hóa. Điều này giúp các nhà mạng tối ưu hóa khả năng thương mại hóa thành công mạng 5G.
Việc ứng dụng AI trong hạ tầng mạng giúp các nhà mạng xây dựng các mạng 5G thông minh hơn, hiệu quả hơn và có khả năng thích ứng cao hơn. AI đang giúp các nhà mạng trên toàn cầu quản lý tốt hơn sự phức tạp của mạng 5G, đồng thời mang lại chất lượng dịch vụ vượt trội cho người dùng cuối.
(Nguồn: Ciena)