Xây dựng nền tảng an toàn cho thị trường lưu trữ năng lượng

19:40

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) sẽ được tích hợp từ đầu vào các dự án điện mặt trời tập trung, giúp tăng hiệu suất khai thác, nhưng cần hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế đánh giá an toàn.

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) sẽ được tích hợp từ đầu vào các dự án điện mặt trời tập trung, giúp tăng hiệu suất khai thác, nhưng cần hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế đánh giá an toàn.

"Các dự án điện mặt trời tập trung bắt buộc tích hợp BESS với công suất tối thiểu 10% công suất đặt, đảm bảo tích năng liên tục 2 giờ", ông Nguyễn Quang Long, Trưởng phòng Kinh tế - Kỹ thuật, Cục Điện lực - Bộ Công Thương, cho biết tại sự kiện BESS Safety Workshop do tổ chức quốc tế chứng nhận độc lập kiểm soát về kỳ thuật, an toàn TÜV Rheinland (Đức) và Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (TCCL VN) đồng tổ chức, cùng sự hỗ trợ của Huawei Digital Power ngày 15/7 tại Hà Nội.

Theo ông Long, quy định này được kỳ vọng thúc đẩy việc ứng dụng BESS ngay từ giai đoạn đầu phát triển các dự án năng lượng tái tạo, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện và tăng khả năng vận hành ổn định của hệ thống điện quốc gia.

Tuy nhiên, cùng với tiềm năng phát triển của thị trường là yêu cầu về xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế đánh giá an toàn đồng bộ. Khác với nhiều thiết bị điện truyền thống, hệ thống pin lưu trữ năng lượng (Battery Energy Storage System - BESS) gồm cell pin, hệ thống quản lý pin (BMS), bộ chuyển đổi công suất (PCS), hệ thống điều khiển, quản lý nhiệt, phòng cháy chữa cháy và nhiều lớp bảo vệ khác. Mức độ an toàn phụ thuộc vào khả năng phối hợp của tất cả thành phần, thay vì chỉ chất lượng của một thiết bị riêng lẻ.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy, các sự cố liên quan đến BESS có thể ảnh hưởng đến niềm tin của thị trường, kéo theo việc siết chặt quy trình kỹ thuật và đánh giá an toàn. Điều đó đặt ra yêu cầu xây dựng nền tảng tiêu chuẩn và cơ chế chứng nhận ngay từ khi thị trường còn trong giai đoạn hình thành.

Tại sự kiện, bảo đảm an toàn cho BESS là vấn đề trọng tâm được đưa ra thảo luận. Các chuyên gia đến từ cơ quan quản lý, tổ chức tiêu chuẩn, tổ chức chứng nhận và tổ chức quốc tế chia sẻ xu hướng mới nhất về tiêu chuẩn IEC - bộ tiêu chuẩn kỹ thuật điện quốc tế do Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế ban hành, kinh nghiệm quản lý an toàn tại các thị trường phát triển cũng như bài học từ những sự cố BESS từng xảy ra trên thế giới.

Trong phiên hội thảo, các chuyên gia đồng tình rằng, an toàn của BESS cần được tiếp cận ở cấp độ toàn hệ thống, xuyên suốt từ thiết kế, thử nghiệm, sản xuất, tích hợp, lắp đặt đến vận hành và bảo trì. Những nguy cơ như quá nhiệt (thermal runaway) trên cell pin (tế bào pin - đơn vị nhỏ nhất và cơ bản nhất cấu thành nên một viên pin hoàn chỉnh), cháy lan giữa từng module hay khả năng cô lập sự cố phải được đánh giá thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật và phương pháp thử nghiệm nghiêm ngặt.

"Cell pin là thành phần cốt lõi của BESS. Độ tin cậy, tính ổn định của nó quyết định hiệu suất, mức độ an toàn của toàn hệ thống", ông Yun Xu, Trưởng phòng phụ trách mảng năng lượng mặt trời và sản phẩm thương mại của TÜV Rheinland, cho biết. "Khi mật độ năng lượng và khả năng sạc - xả ngày càng tăng, yêu cầu về tuổi thọ và an toàn cũng trở nên khắt khe hơn".

Các chuyên gia chung nhận định rằng, một cell pin chất lượng cao cần đạt khả năng sạc - xả sâu (100% DoD) mà vẫn bảo đảm hiệu suất, tuổi thọ và yêu cầu an toàn. Đây là chỉ tiêu kỹ thuật quan trọng đối với BESS quy mô lớn, nơi tần suất sạc - xả diễn ra liên tục trong suốt quá trình vận hành.

Cùng với việc cập nhật kinh nghiệm quốc tế, chuyên gia cũng trao đổi về định hướng xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế đánh giá sự phù hợp cho BESS tại Việt Nam. Điều này góp phần bảo đảm độ tin cậy, tạo môi trường đầu tư minh bạch, nâng cao chất lượng dự án và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp.

"Với BESS, tiêu chuẩn không chỉ là công cụ đánh giá chất lượng sản phẩm. Đây còn là nền tảng kỹ thuật chung cho toàn bộ chuỗi giá trị, từ cơ quan quản lý, nhà sản xuất, đơn vị thiết kế, chủ đầu tư đến tổ chức chứng nhận", bà Đoàn Thị Thanh Vân, Trưởng ban Điện và Điện tử của TCCL VN, nhận xét. "Việc hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với thông lệ quốc tế góp phần nâng cao mức độ an toàn, tạo niềm tin cho thị trường và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành lưu trữ năng lượng tại Việt Nam.

Các chuyên gia cho biết, bên cạnh hoàn thiện khung pháp lý, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế chứng nhận đồng bộ sẽ là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro kỹ thuật, nâng cao chất lượng dự án, tạo nền tảng giúp BESS triển khai rộng rãi.

Trước đó, tại hội thảo ở TP HCM ngày 15/5, các chuyên gia đánh giá khung giờ cao điểm và thấp điểm mới thuận tiện cho việc đầu tư BESS, giúp doanh nghiệp giảm chi phí. Ông Trần Quốc Tâm, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Tái tạo TP HCM (HCMREA), Giám đốc Lithaco, cho rằng doanh nghiệp có thể sạc đầy BESS vào giờ thấp điểm và xả ra dùng song song với điện lưới trong khung cao điểm. Theo chuyên gia này, nếu không có pin lưu trữ, khoảng 30% nguồn điện mặt trời sản xuất ra bị lãng phí. Vì thế, nếu sạc BESS bằng năng lượng tái tạo như mặt trời sẽ là "cặp đôi hoàn hảo" để giảm phụ thuộc vào điện lưới.

Tháng trước, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng có văn bản gửi Cục Điện lực góp ý về phương án xây dựng khung giá phát điện năm 2026 cho các nhà máy điện mặt trời mặt đất và điện mặt trời nổi có BESS. Đơn vị này cho rằng việc lắp đặt hệ thống lưu trữ sẽ làm tăng tổng mức đầu tư dự án, kéo theo khung giá điện cao hơn so với các nhà máy điện mặt trời thông thường, đồng nghĩa bên mua điện sẽ phải trả chi phí cao hơn với các dự án có kết hợp lưu trữ.

Bảo Lâm