Cột mốc này được thiết lập vào ngày thứ năm của chuyến bay, khi tàu Orion vượt qua kỷ lục khoảng cách do Apollo 13 lập nên hơn nửa thế kỷ trước.
Vào lúc 1h57 phút chiều theo giờ miền Đông nước Mỹ hôm thứ Hai, các phi hành gia Artemis II đã phá vỡ kỷ lục khoảng cách từng được Apollo 13 nắm giữ.
Trong khoang tàu chật hẹp, cả bốn người ôm chầm lấy nhau khi nhận ra họ đã trở thành những con người đầu tiên bay xa Trái Đất hơn bất kỳ ai trước đó.
Trước thời điểm lập kỷ lục, nhóm phi hành gia đã giảm ánh sáng trong khoang và đứng cạnh cửa sổ, chuẩn bị quan sát khi tàu bay sượt qua Mặt Trăng mà không dừng lại. Theo kế hoạch, con tàu sẽ lượn vòng quanh Mặt Trăng trước khi quay trở lại Trái Đất.
“Tôi thực sự choáng ngợp trước những gì có thể nhìn thấy bằng mắt thường từ vị trí gần Mặt Trăng”, phi hành gia người Canada Jeremy Hansen phát tín hiệu vô tuyến trước khi thực hiện cú bay ngang. “Điều này thật không thể tin nổi”.
Hansen cũng gửi lời tới “thế hệ này và thế hệ tiếp theo, hãy đảm bảo kỷ lục này không tồn tại quá lâu”.
Ba phi hành gia của NASA gồm Reid Wiseman, Victor Glover và Christina Koch, cùng với Hansen của Cơ quan Vũ trụ Canada, dự kiến bay xa hơn Mặt Trăng khoảng 5.000 dặm (khoảng 8.000km).
Điều này vượt qua khoảng cách tối đa mà Apollo 13 đạt được năm 1970, vốn là sứ mệnh phải chuyển sang bay vòng khẩn cấp sau sự cố.
Trong quá trình bay ngang, các phi hành gia được yêu cầu quan sát kỹ bề mặt Mặt Trăng, ghi chú, ghi âm và báo cáo tình huống.
Họ phải mô tả vị trí quan sát, các mục tiêu chưa nhìn thấy, những hiện tượng bất ngờ, cũng như cảm xúc cá nhân khi bay ngang qua thiên thể duy nhất của Trái Đất.
Nhóm phi hành gia được chỉ dẫn tìm kiếm những đặc điểm bề mặt chưa từng được quan sát rõ, thường được gọi là cao nguyên, “biển”, “vịnh” hay “hồ” trên Mặt Trăng.
Dĩ nhiên, những tên gọi này chỉ mang tính mô tả lịch sử, bắt nguồn từ các nhà thiên văn học thế kỷ 16 như Galileo hay Johannes Kepler khi họ quan sát bằng kính thiên văn thô sơ.
Artemis II tiến sát Mặt Trăng: Khoảnh khắc lịch sử phá kỷ lục cận kề Trong chuyến bay khẩn cấp năm 1970, chỉ huy Jim Lovell cùng Fred Haise và Jack Swigert của Apollo 13 đã đạt khoảng cách tối đa 248.655 dặm (khoảng 400.000km) trước khi quay đầu. Artemis II dự kiến vượt con số đó khoảng 4.000 dặm.
Một khoảnh khắc xúc động diễn ra khi Hansen cho biết nhóm phi hành gia đề xuất đặt tên một miệng hố trên Mặt Trăng theo tên người vợ quá cố của Wiseman, người qua đời vì ung thư năm 2020 ở tuổi 46.
“Đó là một điểm sáng trên Mặt Trăng, và chúng tôi muốn gọi nó là Carroll”, Hansen nói. Cả bốn phi hành gia đều xúc động trước đề xuất này.
Họ cũng quyết định đặt tên một miệng hố khác là “Integrity”, theo tên con tàu của mình. Những đề xuất này sẽ được gửi tới Liên minh Thiên văn Quốc tế để xem xét.
Phi hành gia Christina Koch chia sẻ trải nghiệm khi quan sát bề mặt Mặt Trăng: “Tôi cảm thấy vô cùng xúc động khi nhìn vào Mặt Trăng.
Khoảnh khắc ấy chỉ kéo dài một hoặc hai giây, nhưng dường như có điều gì đó kéo tôi vào cảnh quan lunar, khiến nó trở nên rất thật”.
Cô nhấn mạnh rằng Mặt Trăng không chỉ là “tấm poster trên bầu trời”, mà là một thế giới thực sự. “Khi so sánh với Trái Đất, ngôi nhà của chúng ta, bạn nhận ra mọi thứ chúng ta cần đều được hành tinh này cung cấp. Đó là điều kỳ diệu mà bạn chỉ thật sự hiểu khi nhìn từ một góc nhìn khác”.
Ở ngày thứ sáu của sứ mệnh, cú bay ngang kéo dài khoảng 6 giờ mang lại cơ hội quan sát vùng tối phía xa của Mặt Trăng – khu vực mà các phi hành gia Apollo trước đây khó nhìn thấy do điều kiện ánh sáng hạn chế.
Ngoài ra, họ còn chứng kiến hiện tượng nhật thực toàn phần khi Mặt Trăng che khuất Mặt Trời, để lộ quầng sáng corona lấp lánh.
Phi hành gia Victor Glover nhìn ra ngoài một trong những cửa sổ của tàu vũ trụ Orion, về phía Trái Đất trước chuyến bay ngang qua Mặt Trăng của phi hành đoàn vào thứ Hai. Ảnh: NASA Giám đốc bay Judd Frieling cho biết nhóm sẽ quan sát kỹ Mặt Trăng, lập bản đồ sơ bộ trước khi quay trở lại Trái Đất. Christina Koch nhận định rằng dù nhóm không quá chú trọng những “kỷ lục”, đây vẫn là cột mốc quan trọng mà công chúng có thể hiểu và cảm nhận, kết nối quá khứ với hiện tại và cả tương lai.
Trong quá trình bay sau Mặt Trăng, tàu Orion sẽ mất liên lạc với trung tâm điều khiển trong khoảng 40 phút. Mạng lưới Deep Space Network của NASA, với các ăng-ten khổng lồ tại California, Tây Ban Nha và Australia, sẽ không thể duy trì đường truyền trực tiếp trong thời gian này. Những khoảng lặng liên lạc như vậy từng là thời điểm căng thẳng trong các sứ mệnh Apollo, nhưng theo Frieling, “vật lý sẽ đưa chúng ta trở lại phía trước của Mặt Trăng”.