Loài rắn độc mới được phát hiện, lần đầu ghi nhận tại Việt Nam

*:not(:last-child)]:dt-mb-6">

Trong năm 2023 và 2024, các nhà khoa học Trung Quốc đã thu thập được các mẫu vật về một loài rắn mới tại Khu bảo tồn thiên nhiên núi Quan Âm, phía nam tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).

Các nhà khoa học nhận định đây là một loài rắn thuộc chi rắn độc Ovophis (lục núi), họ rắn lục. Tuy nhiên, những phân tích về gen và hình thái cho thấy loài rắn này có những khác biệt về di truyền so với loài thuộc chi rắn lục núi đã từng được biết đến.

Năm 2025, loài rắn này được công nhận là một loài hoàn toàn mới, mang tên gọi “rắn lục núi Quan Âm”, tên khoa học Ovophis zhaoermii. Tên khoa học của loài rắn này nhằm tôn vinh nhà bò sát học người Trung Quốc Triệu Nhĩ Mễ (Ermi Zhao, 1930-2016).

Giống các loài thuộc họ rắn lục, rắn lục núi Quan Âm có đầu hình tam giác, phân biệt rõ với cổ, thân tương đối thon, đuôi thuôn ngắn. Loài rắn này có chiều dài khoảng từ 0,5 đến 0,67m. Phía trên đầu không có hoa văn, lưng màu nâu đen hoặc nâu đỏ, với các đốm chữ nhật màu đen lớn, đuôi có dải đốm trắng liên tục.

Rắn lục núi Quan Âm được các nhà khoa học phát hiện vào ban đêm, trên mặt đất cạnh suối, cho thấy nhiều khả năng đây là loài săn mồi vào ban đêm và thức ăn là các loài động vật lưỡng cư như ếch, nhái…

Ban đầu, các nhà khoa học ghi nhận rắn lục núi Quan Âm là loài đặc hữu, chỉ có một quần thể bên trong Khu bảo tồn thiên nhiên núi Quan Âm, phía nam tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây cho thấy loài rắn này cũng được phân bố tại Việt Nam.

Theo đó, các nhà khoa học đã thu thập được hai mẫu vật là con cái (trong khi các mẫu vật thu thập tại Trung Quốc đều là con đực) trưởng thành của rắn lục núi Quan Âm tại núi Pơ Ma Lung, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.

Phân tích hình thái và di truyền cho thấy các mẫu vật thu được là loài rắn Ovophis zhaoermii.

Nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy loài rắn này được tìm thấy trong các khu rừng hở với tán cây lá rộng thường xanh, có tầng bụi thấp và các mảng thực vật tầm thấp. Chúng thường nghỉ ngơi trên đá gần suối hoặc mỏm đá bên bờ suối để tránh dòng nước; hoạt động vào ban đêm.

Đáng chú ý, các nhà khoa học tại Trung Quốc ghi nhận rắn lục núi Quan Âm sống ở độ cao dưới 2.400m, nhưng nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy chúng sống ở độ cao từ 2.277 đến 2.559m so với mực nước biển.

Giống các loài rắn khác thuộc họ rắn lục nói chung và chi rắn lục núi nói riêng, rắn lục núi Quan Âm sở hữu nọc độc nguy hiểm với con người. Tuy nhiên, loài rắn này thường sống ở khu vực núi cao nên khả năng chạm trán và tấn công con người của các loài rắn lục núi là không nhiều.

Do rắn lục núi Quan Âm là loài mới được phát hiện và số lượng mẫu vật thu thập được còn ít nên vẫn chưa thể đánh giá được độ lớn của quần thể rắn này. Các nhà khoa học đề xuất đưa loài rắn lục núi Quan Âm vào Sách đỏ và xếp vào nhóm động vật cần được ưu tiên bảo vệ để tránh tuyệt chủng.

Với việc phát hiện rắn lục núi Quan Âm tại Lai Châu, Việt Nam đã ghi nhận sự tồn tại của 5 loài rắn lục núi, bao gồm rắn lục núi (Ovophis monticola), rắn lục núi Bình Biên (Ovophis anitae), rắn lục núi Bắc Bộ (Ovophis tonkinensis), rắn lục núi phía nam (Ovophis cf. meridionalis).