AI được sử dụng trong xung đột Trung Đông thế nào

9/3

AI đang đẩy nhanh hoạt động thu thập thông tin tình báo, xác định mục tiêu và đánh giá thiệt hại trong các chiến dịch quân sự.

Một tuần trước khi Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát ngày 28/2, cơ quan tình báo Israel đã theo dõi hệ thống camera giao thông bị hack ở Tehran. Trong nhiều năm, hàng loạt cuộc liên lạc của quan chức cấp cao Iran được cho là đã bị nghe lén, nhưng mọi thứ trở nên chính xác hơn nhờ AI khi dữ liệu thu thập được phân tích và sàng lọc nhanh chóng, theo WSJ.

Trang này cho biết, các đợt tấn công của Mỹ và Israel vào Iran diễn ra với tốc độ và độ chính xác được đánh giá "chưa từng có" nhờ nhiều yếu tố, như kế hoạch đã đặt ra từ lâu cùng lực lượng quân sự khổng lồ, nhưng đây cũng là lần đầu AI được triển khai ở quy mô lớn như vậy. AI hiện giúp thu thập thông tin tình báo, lựa chọn mục tiêu, lập kế hoạch nhiệm vụ ném bom và đánh giá thiệt hại chiến trường. Giới chuyên gia đánh giá, công nghệ này còn hỗ trợ các chỉ huy quân đội Mỹ - Israel quản lý nguồn cung từ đạn dược đến phụ tùng thay thế, cũng như gợi ý lựa chọn vũ khí tốt nhất cho từng mục tiêu.

Việc sử dụng AI trong chiến sự Trung Đông là kết quả của quá trình nghiên cứu những bài học kinh nghiệm từ các quân đội khác trong nhiều năm của Lầu Năm Góc. Thực tế, Israel đã sử dụng AI trong cuộc xung đột Hamas tháng 10/2023. Kể từ đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã đẩy nhanh việc ứng dụng công nghệ để tạo ra "lực lượng chiến đấu ưu tiên AI".

Mỹ và Israel từ chối bình luận cách sử dụng AI để tấn công các mục tiêu tại Iran. Tuy nhiên, dựa trên dữ liệu công khai, cũng như một số ý kiến từ lãnh đạo quân sự và chuyên gia kỹ thuật, thông tin phần nào hé lộ.

Tình báo thời AI

Theo Bloomberg, các cuộc tấn công quân sự thường bắt đầu bằng thu thập thông tin tình báo. Việc phân tích dữ liệu có thể đòi hỏi nhiều người làm trong nhiều ngày để xem xét các đoạn ghi âm liên lạc, ảnh chụp và ảnh radar, cố gắng xác định vị trí của bệ phóng tên lửa, đường hầm và những mục tiêu khác.

Trong khi đó, ứng dụng AI trong quân sự hướng đến cung cấp đầy đủ thông tin, nhanh và chính xác so với cách làm truyền thống, giúp ra quyết định nhanh hơn đối phương nhằm giành lợi thế trên chiến trường. Chẳng hạn, Mỹ tấn công hơn 3.000 mục tiêu ở Iran kể từ khi phát động cuộc chiến với Iran ngày 28/2.

"Tác động tức thời lớn nhất của AI là tình báo", Đại tá Yishai Kohn, đứng đầu bộ phận lập kế hoạch, kinh tế và công nghệ thông tin của Bộ Quốc phòng Israel, nói với WSJ. "Rất nhiều nhiệm vụ tiềm năng không bao giờ được thực hiện, đơn giản vì không có đủ nhân lực đánh giá thông tin tình báo quan trọng".

Giới chuyên gia cho rằng công nghệ thị giác máy tính được AI hỗ trợ hiện có thể nhanh chóng tìm ra số lượng lớn mục tiêu nhờ khả năng phân biệt các mẫu máy bay hoặc phương tiện cụ thể. Bên cạnh đó, nó cũng có thể lắng nghe và tóm tắt chính xác nội dung cuộc hội thoại liên quan từ hàng loạt file ghi âm thu được.

"Trong một biển dữ liệu khổng lồ, các cơ quan tình báo có thể lọc và phát hiện lập tức những gì họ cần", Matan Goldner, CEO Conntour, công ty Israel chuyên bán phần mềm cho các cơ quan an ninh chính phủ, cho biết.

Cũng như AI dân sự, AI quân sự cũng có khả năng khai thác sâu bằng truy vấn, chẳng hạn xác định bệ phóng tên lửa nằm gần bệnh viện, hay thiết lập hệ thống cảnh báo khi một sự kiện sắp xảy ra. Theo Emelia Probasco của Trung tâm An ninh và công nghệ mới nổi thuộc Đại học Georgetown, Lực lượng Đổ bộ đường không số 18 (18th Airborne Corps) của Lục quân Mỹ từng sử dụng phần mềm từ công ty dữ liệu Palantir Technologies trong chuỗi tập trận Scarlet Dragon năm ngoái. Với 20 người, đội quân xác định mục tiêu chính xác với hiệu suất tương đương hơn 2.000 nhân viên từng được sử dụng tại Iraq.

Đô đốc Pierre Vandier, sĩ quan cấp cao phụ trách chuyển đổi số của NATO, cho biết tổ chức này cũng đang sử dụng AI để theo dõi hạm đội tàu chở dầu bí mật của Nga bằng cách quét trên diện tích hàng triệu mét vuông mỗi ngày. Hình ảnh sau đó được liên kết với thông tin nhận dạng tàu, phục vụ theo dõi sát sao cũng như có thể thực hiện biện pháp cần thiết.

"Với AI, việc phân tích tình báo quân sự đang chuyển từ nhiệm vụ mò mẫm mục tiêu trong bóng tối sang sàng lọc thứ cần tìm trong hàng đống mục tiêu", Vandier nói. "Số lượng mục tiêu được xác định đang tăng vọt nhờ AI".

Lầu Năm Góc đã tăng tần suất dùng AI để chạy mô hình. Năm ngoái, họ ký hợp đồng với Strategy Robot nhằm phát triển hệ thống tiên tiến giúp phân tích và xử lý lượng lớn kịch bản quân sự có thể xảy ra, bất chấp thông tin chưa hoàn hảo. Từ hàng triệu lần lặp lại, các nhà hoạch định dần xác định mục tiêu chính xác hơn.

Trước đây, sau khi thống nhất phác thảo sơ bộ cho một chiến dịch, các chỉ huy và chuyên gia quân sự thường xây dựng kế hoạch nhiệm vụ trong một quá trình kéo dài nhiều tuần với số lượng hồ sơ dày cộp. Đội ngũ quy tụ hàng loạt chuyên gia trong nhiều lĩnh vực, gồm sĩ quan tình báo, chỉ huy chiến đấu, chuyên gia vũ khí và quản lý hậu cần. Mỗi buổi họp có thể khoảng 40 người tham gia. "Càng nhiều người tham gia khâu lập kế hoạch, thời gian càng kéo dài", một sĩ quan quân đội Mỹ đóng tại châu Âu cho biết.

Khi kế hoạch thay đổi, mỗi chuyên gia sẽ điều chỉnh kế hoạch của riêng mình, từ đó tạo phản ứng dây chuyền. Việc cập nhật tất cả cũng diễn ra chậm và thường mang tính chủ quan hơn. Giờ đây, AI có thể xử lý các tương tác phức tạp lập tức, thậm chí tính đến tác động lan tỏa của mỗi thay đổi đối với hoạt động tác chiến quân sự. Khi một cuộc tấn công xảy ra, công nghệ còn đẩy nhanh quá trình đánh giá thiệt hại chiến trường thông qua phần mềm xử lý hình ảnh.

Hạn chế

Nói đến AI trong quân sự, một số người có thể hình dung cỗ máy hay robot sát thủ ngoài chiến trường. Tuy nhiên thực tế, ứng dụng lớn nhất của công nghệ này là tham gia vào những lĩnh vực tốn nhiều thời gian và nhân lực như tình báo, lập kế hoạch nhiệm vụ và hậu cần. Chẳng hạn, mô hình trí tuệ nhân tạo mà Lầu Năm Góc sử dụng hiện chỉ giới hạn trong lĩnh vực chiến tranh và được huấn luyện để giải quyết nhiệm vụ cụ thể bằng cách sử dụng thông tin liên quan nhằm tránh lỗi và thiếu chính xác thường gặp.

Trong mọi trường hợp, AI xử lý thế nào đều liên quan dữ liệu. Jack Shanahan, trung tướng không quân về hưu, từng đứng đầu bộ phận AI của Lầu Năm Góc, cho biết việc xây dựng AI quân sự rất khó do "phần lớn dữ liệu có sẵn để huấn luyện đã lỗi thời hoặc không rõ ràng".

"Nó giống như Bộ Quốc phòng là một công ty phần cứng trong thời đại công nghiệp, nhưng phải vật lộn để trở thành công ty kỹ thuật số trong kỷ nguyên lấy phần mềm làm trung tâm", Shanahan ví von.

Chất lượng dữ liệu vẫn là rào cản lớn nhất khi dùng AI trong quân sự. Chẳng hạn, việc phân tích hình ảnh phụ thuộc chất lượng ảnh chụp, vốn bị tác động bởi thời tiết, môi trường chụp. Chúng cũng cần kết hợp dữ liệu từ nhiều nguồn như cảm biến, radar, tín hiệu nhiệt và quang phổ để tổng hợp danh sách. Dù vậy, kể cả cuộc tấn công thành công hay thất bại, AI đều giúp "tinh chỉnh" mục tiêu tiếp theo.

Có một yếu tố AI không thể thay thế con người là khả năng phán đoán. Nhiều quan chức quân đội từng tham gia dự án AI của Mỹ cảnh báo, nếu không kiểm soát vấn đề, quân đội có thể lấn sâu vào việc phụ thuộc quá mức thông tin mà AI cung cấp - xu hướng gắn liền với câu nói: "Máy tính bảo phải làm thế này".

"Việc giao phó quyết định cho AI là mối lo ngại nghiêm trọng", bà Probasco tại Đại học Georgetown, nói. "Giống như các hệ thống vũ khí khác, cần thực hiện biện pháp bảo vệ nhằm hạn chế rủi ro do AI gây ra, nhất là khi cơ sở hạ tầng phục vụ chúng đang chưa được đầu tư và chuẩn bị đầy đủ".

Bảo Lâm tổng hợp