Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông không ngừng leo thang, tên lửa Haj Qasem (hay còn gọi là Shahid Haj Qasem, Martyr Hajj Qassem Soleimani) nổi lên như một bước tiến quan trọng trong kho vũ khí đạn đạo của Iran.
Được đặt tên để tưởng nhớ vị tướng Qasem Soleimani bị ám sát năm 2020, loại tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM) này sử dụng nhiên liệu rắn, đạt tầm bắn khoảng 1.400 km và tốc độ siêu vượt âm, khiến nó trở thành mối đe dọa lớn đối với các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại nhất thế giới như Patriot, THAAD hay Arrow.
Haj Qasem không chỉ khẳng định khả năng tự chủ công nghệ quân sự của Iran mà còn đại diện cho mô hình tác chiến bất đối xứng hiệu quả, nơi vũ khí giá rẻ nhưng thông minh có thể thay đổi cán cân lực lượng.
Tên lửa Haj Qasem ở một địa điểm không được tiết lộ tại Iran. Ảnh: Irannewsupdate Tên lửa Haj Qasem được Bộ Quốc phòng Iran phát triển và chính thức công bố vào tháng 8/2020. Đây là tên lửa thuộc họ Fateh mở rộng, sử dụng cấu hình một giai đoạn (single-stage) hoặc hai giai đoạn với nhiên liệu rắn (solid propellant).
Tên lửa RBS-70 ‘bất khả xâm phạm’, công nghệ laser beam-riding thay đổi phòng không Ukraine
Ưu điểm lớn nhất của nhiên liệu rắn là cho phép phóng nhanh chóng mà không cần quy trình nạp nhiên liệu phức tạp như tên lửa nhiên liệu lỏng.
Tên lửa Haj Qasem có thể được lưu trữ sẵn sàng trong thời gian dài, triển khai từ bệ phóng di động (road-mobile TEL), tăng tính sống sót cao trong môi trường chiến đấu nơi bị phát hiện sớm.
Về kích thước vật lý, tên lửa Haj Qasem dài khoảng 11 mét, trọng lượng tổng thể khoảng 7 tấn (khoảng 15.000 pound), đủ gọn để vận chuyển dễ dàng nhưng vẫn mang tải trọng đáng kể.
Tên lửa Sejjil Iran tốc độ Mach 13, tầm bắn 2000km, ‘cơn ác mộng’ với phòng không
Về thông số kỹ thuật chính, tên lửa Haj Qasem đạt tầm bắn tối đa 1.400 km, đủ để bao phủ các mục tiêu chiến lược tại Trung Đông, các căn cứ Mỹ trong khu vực và xa hơn.
Đầu đạn nặng 500 kg, thường là loại nổ mạnh cao hoặc có thể mang đầu đạn chuyên biệt (chi tiết cụ thể vẫn được Iran giữ bí mật).
Điểm nổi bật là khả năng đạt tốc độ siêu vượt âm: trong giai đoạn bay và tái nhập khí quyển, tên lửa Haj Qasem có thể đạt Mach 11-12 (khoảng 12.000-14.000 km/h), với tốc độ va chạm khoảng Mach 5.
Tốc độ cực cao này tạo ra hiện tượng plasma che chắn radar, khiến các hệ thống phòng thủ gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc theo dõi và đánh chặn.
Độ chính xác được đánh giá với sai số vòng tròn xác suất (CEP) dưới 100 mét, thậm chí một số nguồn phân tích cho rằng đạt mức chính xác cao hơn nhờ hệ thống dẫn đường kết hợp quán tính (inertial navigation) và các yếu tố nâng cao trong phiên bản sau.
Tên lửa Haj Qasem thuộc loại bán đạn đạo (quasi-ballistic), cho phép cơ động hạn chế ở giai đoạn cuối để né tránh phòng thủ.
Tên lửa Haj Qasem. Ảnh: wikipedia. Phiên bản nâng cấp đáng chú ý là Qasem Basir (hay Qassem Basir), được công bố vào tháng 5/2025 giữa lúc xung đột khu vực Trung Đông leo thang.
Tên lửa Patriot 'vũ khí bất bại' Mỹ ‘bắn ngược’ 360 độ, hạ gục tên lửa siêu vượt âm trong chớp mắt
Biến thể này rút ngắn tầm bắn xuống khoảng 1.200 km để ưu tiên cải tiến dẫn đường và khả năng chống nhiễu.
Tên lửa Qasem Basir tích hợp hệ thống dẫn đường quang học-điện tử (electro-optical) với camera nhiệt, hoạt động độc lập hoàn toàn với GPS, giúp kháng cự mạnh mẽ trước tác chiến điện tử và nhiễu vệ tinh.
Đầu đạn được trang bị vây điều khiển cho phép chỉnh sửa quỹ đạo ở giai đoạn cuối với tốc độ siêu vượt âm, tăng khả năng xuyên thủng các lớp phòng thủ đa tầng.
Trong các thử nghiệm, tên lửa chứng minh khả năng tấn công chính xác các mục tiêu điểm nhỏ như nhà chứa máy bay, đường băng sân bay hoặc cơ sở hạ tầng quan trọng, ngay cả trong điều kiện nhiễu nặng.
‘Bóng ma’ B-2 Spirit Mỹ tấn công Iran, bí ẩn công nghệ khiến thế giới rúng động
Cấu trúc vẫn giữ nguyên nhiên liệu rắn một giai đoạn, trọng lượng và kích thước tương tự tên lửa Haj Qasem, nhưng hệ thống dẫn đường nâng cao khiến nó trở thành vũ khí chuyên biệt để đối phó với các hệ thống phòng thủ tiên tiến của Mỹ và Israel.
Tên lửa Haj Qasem đã được đưa vào biên chế từ năm 2020 và được xác nhận sử dụng thực chiến trong các đợt tấn công Israel năm 2025.
Thiết kế nhiên liệu rắn không chỉ rút ngắn thời gian chuẩn bị phóng mà còn đơn giản hóa logistics, cho phép triển khai linh hoạt từ nhiều vị trí mà không cần cơ sở hạ tầng lớn.
Xét về tổng thể, tên lửa Haj Qasem thể hiện chiến lược của Iran: phát triển công nghệ nội địa chi phí thấp nhưng hiệu quả cao để đối trọng với các lực lượng có ưu thế không quân và phòng thủ tên lửa vượt trội.
Khi các cường quốc tiếp tục theo dõi sát sao, Haj Qasem và biến thể Qasem Basir tiếp tục là minh chứng sống động cho sự kết hợp giữa kỹ thuật quân sự tiên tiến và mục tiêu chiến lược, đồng thời đặt ra những thách thức mới về phổ biến vũ khí và ổn định khu vực Trung Đông.
Tên lửa Khorramshahr-4 Iran tầm bắn 2000km, tốc độ Mach 16, gây chấn động Trung Đông
Tên lửa Khorramshahr-4 của Iran đang gây chấn động Trung Đông với tầm bắn 2.000km, tốc độ Mach 16 và khả năng xuyên thủng hệ thống Iron Dome, Arrow. Đây là tên lửa đạn đạo tầm trung mạnh nhất Tehran, đe dọa toàn bộ Israel và căn cứ Mỹ.
Tên lửa Izdeliye-30 ‘siêu rẻ’, tầm bắn 1500km, đầu đạn 800kg phủ toàn bộ Ukraine
Ukraine vừa công bố Nga đã sử dụng tên lửa hành trình Izdeliye-30 dựa trên Kh-35UE nhưng thân dài, cánh ngang mở rộng, tầm bắn ≥1500km, đầu đạn nặng 800kg, có thể tấn công bất kỳ đâu trên lãnh thổ Ukraine từ máy bay Tu-95/Tu-160. 
Tên lửa Ghadr Iran tầm bắn 1.950km, ‘cơn ác mộng’ Israel không thể đánh chặn
Giữa khói lửa Trung Đông, tên lửa Ghadr ‘quái vật’ của Iran với tầm bắn 1.950km, thường ‘song kiếm’ cùng Emad, phóng hàng loạt trả đũa khốc liệt, khiến mọi lá chắn phòng thủ Israel rung chuyển trước sức mạnh răn đe chết người từ Tehran. 
Tên lửa Emad Iran, ‘kẻ phá hủy’ tầm bắn 2.000km, đầu đạn 750kg xuyên thủng phòng không
Tên lửa Emad, phiên bản nâng cấp Shahab-3, đang khiến Israel lo ngại khi Iran liên tục sử dụng trong các đợt tấn công trả đũa 2024-2026, với đầu đạn 750kg cơ động né tránh Arrow, độ chính xác cao và tầm bắn 2.000km đủ bao phủ toàn Trung Đông.