Nhìn từ vũ trụ, Trái Đất giống một quả cầu xanh lam khổng lồ với nước che phủ khoảng 70% bề mặt. Nhưng khi quan sát kỹ hơn, nước có nhiều sắc độ phong phú, từ xanh sapphire, xanh da trời, đến xanh lá đục, xám và nâu.
Một lượng nhỏ nước tinh khiết thường trông trong suốt, nhưng với lượng lớn hơn như ở hồ và biển, nước thường màu xanh lam. Nguyên nhân là phân tử nước hấp thụ ánh sáng bước sóng dài, ví dụ đỏ, hiệu quả hơn ánh sáng xanh lam với bước sóng ngắn. Khi nắng chiếu vào một vùng nước sâu, ánh sáng đỏ dễ bị hấp thụ còn ánh sáng xanh lam dễ tán xạ và phản chiếu trở lại mắt người. Màu của nước cũng có thể bị ảnh hưởng bởi tạp chất, bao gồm khoáng chất, cát, bùn, vật liệu hữu cơ, do chúng tác động đến cách ánh sáng truyền qua. Sự tinh khiết không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với nước màu xanh lam đậm, nhưng đây vẫn là một dấu hiệu đáng tin cậy.
Vùng nước ngọt trong xanh nhất
Hồ Rotomairewhenua, hay Hồ Xanh (Blue Lake), với độ cao 1.200 m so với mực nước biển, nằm trong công viên quốc gia Nelson Lakes (New Zealand) được người Maori địa phương coi là nơi linh thiêng và có màu xanh lam rực rỡ.
Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu khí quyển và nước quốc gia New Zealand (NIWA) chỉ ra, tầm nhìn dưới nước của hồ dao động khoảng 70-80 m, tiệm cận giới hạn lý thuyết của nước tinh khiết (80 m). Nhờ đó, hồ được coi là vùng nước ngọt trong xanh nhất và trong hơn hầu hết vùng nước mặn trên thế giới. Giới chuyên gia cho rằng nước ở đây trong như vậy do được lọc qua moraine (trầm tích đá sông băng) trước khi chảy vào hồ.
"Có thể vẫn tồn tại những hệ thống tương đương ở đâu đó trên thế giới. Tuy nhiên, độ trong của Hồ Xanh không chênh lệch nhiều với nước tinh khiết nên nếu có bất cứ thứ gì khác trong hơn nó cũng chỉ hơn rất ít mà thôi", tiến sĩ Rob Davies-Colley tại NIWA nói với Nelson Mail.
Danh hiệu "hồ nước trong xanh nhất thế giới" và những bức ảnh phong cảnh ấn tượng được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội biến Rotomairewhenua thành điểm đến nổi tiếng từ tháng 12 đến tháng 3 (mùa hè ở New Zealand). Tuy nhiên, các nhà bảo tồn lo ngại sự nổi tiếng ngày càng tăng đang đe dọa đến độ trong của hồ.
Mối lo ngại lớn nhất là sự lan rộng của lindavia, loại tảo tí hon có tên gọi khác là "tuyết hồ" hay "chất nhầy hồ" do lớp chất nhầy lơ lửng ngay dưới mặt nước mà chúng tạo ra. Loại tảo này đã xuất hiện ở một số hồ lân cận như Rotoiti, Rotoroa, Tennyson và có nguy cơ bị mang lên Rotomairewhenua nhờ bám trong giày hoặc chai nước của người leo núi.
Theo Phil Novis, nhà khoa học cấp cao chuyên nghiên cứu tảo tại viện môi trường Landcare Research, lindavia là sinh vật xâm lấn ở New Zealand, nhiều khả năng đến đây từ Bắc Mỹ thông qua dụng cụ đánh bắt cá. Những trường hợp đầu tiên ghi nhận chúng ở New Zealand diễn ra đầu những năm 2000. Từ đó đến nay, chúng đã lan rộng hơn nhiều.
"Con người là tác nhân lan truyền chính", Novis nói với CNN tháng 12/2025. Ông cùng đồng nghiệp phân tích lõi trầm tích từ 380 hồ ở New Zealand và chỉ những hồ con người dễ tiếp cận mới có tảo lindavia. Ông cho biết, một lượng nhỏ loại tảo này cũng có thể thay đổi vĩnh viễn hệ sinh thái của hồ nước.
Vùng nước mặn trong xanh nhất
Theo IFL Science, có nhiều "ứng viên" cho danh hiệu vùng nước mặn trong xanh nhất hành tinh. Một cái tên nổi bật là Biển Weddell thuộc Nam Đại Dương bao quanh Nam Cực. Năm 1986, nhóm nghiên cứu từ Viện Alfred Wegener phân tích nước biển vào ngày nắng bằng đĩa Secchi, công cụ đơn giản dùng để đo độ trong suốt của nước. Chiếc đĩa có thể nhìn thấy từ khoảng cách 79 m dưới nước, phá vỡ kỷ lục trước đó và tiệm cận giới hạn lý thuyết của nước tinh khiết.
Tuy nhiên, vệ tinh cung cấp một góc nhìn khác. Từ cuối những năm 1970, NASA đã sử dụng dữ liệu vệ tinh để đo màu sắc đại dương nhằm ước tính mức độ dồi dào của thực vật phù du ở những vùng biển khác nhau. Màu vàng và xanh lục cho thấy hàm lượng chất diệp lục từ thực vật phù du cao, trong khi xanh lam cho thấy hàm lượng thấp.
Năm 2017, phân tích của NASA cho thấy một khu vực thuộc Nam Thái Bình Dương có vùng nước xanh lam rõ nhất và trải rộng nhất thế giới. Lý do là khu vực này nằm ở trung tâm của Vòng xoáy Nam Thái Bình Dương, hệ thống hải lưu xoáy khổng lồ. Nó có thể "kìm hãm" sự sống bằng cách đẩy chất dinh dưỡng như nitơ và photpho xuống sâu hơn, nơi quá trình quang hợp không thể diễn ra. Vắng bóng sinh vật sống, nước ở đây có màu xanh lam thuần khiết.
"Màu xanh thẳm này là biểu hiện vĩ mô của sự khan hiếm sinh vật biển. Chúng tôi không thấy một con cá hay con tàu nào khác kể từ khi rời Tahiti (đảo ở Nam Thái Bình Dương) - đây không phải tuyến hàng hải lớn", NASA cho biết. Cơ quan này giải thích, xoáy nước đại dương thường được gọi là "sa mạc của biển". Trên đất liền, sa mạc khó nuôi dưỡng sinh vật sống do thiếu nước. Ngoài biển, thiếu nước không phải vấn đề, nhưng theo một cách nào đó, nước cũng là "đồng phạm" cản trở sinh vật phát triển.
Ngoài ra, để thu hút du khách, nhiều blog du lịch sẽ mô tả một điểm đến nào đó là "có làn nước trong xanh nhất thế giới". Một cái tên thường xuyên được nhắc đến là bãi biển Pasqyra (Bãi biển Gương) ở miền nam Albania, nổi tiếng với vịnh đầy sỏi và nước màu ngọc lam sáng. Một số điểm đến đáng chú ý khác gồm bờ biển Croatia, Hy Lạp, Maldives, Bahamas, Belize, Iceland và Philippines.
Thu Thảo (Theo IFL Science, CNN)