Tội phạm mạng tiếp tục dùng AI lên kịch bản lừa người dân
Phát biểu khai mạc tọa đàm “Vui Tết an toàn - không lo deepfake” vừa được Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp cùng TikTok Việt Nam tổ chức chiều ngày 29/1 tại Hà Nội, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng NCA cho biết: Năm 2025 đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của các hình thức lừa đảo trực tuyến, lợi dụng trí tuệ nhân tạo - AI, deepfake, giả mạo danh tính cá nhân, tổ chức, cơ quan để trục lợi, đặc biệt vào dịp cao điểm cuối năm, khi nhu cầu mua sắm, giao dịch tài chính của người dân tăng cao.
Ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng NCA phát biểu khai mạc tọa đàm “Vui Tết an toàn - không lo Deepfake”. Đồng quan điểm, trong tham luận trình bày tại tọa đàm, trung tá Lê Thanh Bình, Phó trưởng phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - A05 (Bộ Công an) nhận định: Trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 là thời điểm nhu cầu du lịch, nghỉ dưỡng của người dân tăng cao, dự báo tội phạm tiếp tục sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người dân; trong đó có việc sử dụng các công cụ AI để tạo ra hệ thống,các hình ảnh giả mạo và lên kịch bản nhắm vào người dân.
Các chuyên gia dự tọa đàm “Vui Tết an toàn - không lo deepfake” đều có chung nhận định, tội phạm mạng đã và đang trở thành vấn nạn toàn cầu, nhất là trong bối cảnh bùng nổ về công nghệ AI. Đáng chú ý, theo trung tá Lê Thanh Bình, có 4 phương thức, thủ đoạn lừa đảo trực tuyến nổi lên mà người dân cần cảnh giác dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, trong đó thủ đoạn đầu tiên cần lưu ý là tội phạm tạo các website, tài khoản Facebook, Fanpage (có cả Fanpage tích xanh) để giả mạo trang thông tin, hình ảnh của các homestay, cơ sở lưu trú uy tín, đại lý bán vé tàu xe, máy bay… đăng tải thông tin quảng cáo dịch vụ với giá rẻ hoặc bằng với giá niêm yết nhằm dụ dỗ khách hàng đặt cọc, chuyển tiền. Sau khi nhận được tiền, các đối tượng nhanh chóng cắt đứt liên lạc và chiếm đoạt tài sản.
Thủ đoạn thứ hai là tội phạm giả danh khách du lịch đã đặt tour tại các công ty lữ hành có uy tín, sau đó đăng tải thông tin "thanh lý tour" với mức giá rẻ hơn nhiều so với thị trường, kèm theo hóa đơn, hình ảnh và các phản hồi giả mạo để tạo lòng tin. Ban đầu, các giao dịch nhỏ được thực hiện suôn sẻ, nhưng khi nạn nhân chuyển tiền cho các gói dịch vụ có giá trị lớn, đối tượng lập tức chiếm đoạt và biến mất.
Thủ đoạn thứ ba là tội phạm gửi thư điện tử giả mạo các nền tảng đặt phòng trực tuyến quen thuộc, gửi đến cơ sở lưu trú với nội dung như xác nhận đặt phòng, phản ánh của khách hàng, cập nhật thanh toán hoặc yêu cầu hủy phòng. Các email này thường đính kèm đường link hoặc tệp dữ liệu giả mạo có chứa mã độc. Khi người nhận truy cập hoặc mở tệp, mã độc sẽ kích hoạt, tạo điều kiện cho đối tượng chiếm quyền kiểm soát thiết bị, đánh cắp dữ liệu, theo dõi hoạt động và xâm nhập sâu vào hệ thống nội bộ hoặc chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng cài đặt trên thiết bị.
Thủ đoạn thứ tư là tội phạm giả mạo các công ty cung cấp dịch vụ gọi điện thoại, nhắn tin cho người dân đề nghị tặng quà tri ân khách hàng cuối năm sau đó dẫn dụ người dân tham gia các hệ thống để làm nhiệm vụ online hưởng hoa hồng. Khi người dân nạp số tiền lớn vào hệ thống chúng không cho rút và yêu cầu nạp thêm các khoản phí từ 20-30% nhằm chiếm đoạt tài sản.
Trung tá Lê Thanh Bình cho biết, qua đánh giá của A05, tội phạm lừa đảo xảy ra ở hầu hết các địa phương, chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu tội phạm hình sự. “Ngoài ra, tội phạm có thể sẽ tiếp tục sử dụng một số thủ đoạn cũ nhưng kết hợp lại để tạo ra các biến thể mới, như: tấn công chiếm quyền điều khiển mạng xã hội, ứng dụng OTT sau đó sử dụng deepfake, deepvoice để giả danh gọi điện cho người thân, quen để vay hoặc yêu cầu chuyển tiền nhằm chiếm đoạt tài sản”, trung tá Lê Thanh Bình chia sẻ thêm.
Biện pháp giúp người dùng tránh bẫy lừa đảo dịp Tết
Khuyến cáo người dân nâng cao ý thức cảnh giác, chủ động phòng ngừa trước các thủ đoạn của tội phạm lừa đảo trực tuyến, chuyên gia A05 cũng lưu ý: Giai đoạn trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, người dân cần thường xuyên cập nhật các thông báo, cảnh báo từ cơ quan công an, các ngân hàng và báo chí chính thống để nhận biết, phòng tránh các phương thức, thủ đoạn của tội phạm lừa đảo trực tuyến.
Đồng thời, người dân tuyệt đối không cài đặt các ứng dụng không rõ nguồn gốc trên thiết bị có liên kết với tài khoản ngân hàng; có biện pháp bảo vệ và không công khai thông tin cá nhân, không quét mã QR hoặc truy cập các đường link khi chưa được xác minh; không cung cấp thông tin tài khoản, mật khẩu, mã OTP… cho bất kỳ tổ chức, cá nhân nào.
Khi cần sử dụng các dịch vụ du lịch, nghỉ dưỡng đầu năm, cần tìm hiểu kỹ thông tin đơn vị cung cấp, ưu tiên các doanh nghiệp uy tín, được cấp phép hoạt động rõ ràng; đồng thời cảnh giác với các hóa đơn điện tử, chứng từ thanh toán có dấu hiệu bất thường; sử dụng nhiều công cụ khác nhau để kiểm tra thông tin.
“Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn hoặc đã trở thành nạn nhân của hành vi lừa đảo, người dân cần nhanh chóng trình báo với cơ quan công an nơi gần nhất để được hỗ trợ, hướng dẫn và xử lý kịp thời theo quy định”, chuyên gia A05 khuyến nghị.