Theo báo cáo của IDC, tổng lượng xuất xưởng smartphone toàn cầu năm 2025 tăng 1,5% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn dự báo trước đó 1%, chủ yếu nhờ doanh số bán hàng kỷ lục của Apple trong giai đoạn nghỉ lễ cuối năm, sự tăng trưởng của nhiều hãng ở các thị trường mới nổi cũng như sức mua ổn định ở thị trường Trung Quốc.
Tuy nhiên, chưa kịp vui với các thống kê của năm 2025, thị trường smartphone toàn cầu đã phải đón nhận những tín hiệu xấu ngay đầu 2026. Hàng loạt công ty nghiên cứu thay đổi dự báo từ tích cực sang tiêu cực trong khi các hãng điện thoại loay hoay lựa chọn phương án ít thiệt hại hơn giữa "cơn bão" tăng giá của linh kiện chip nhớ.
Từ mức dự báo tăng trưởng 0,1%, công ty nghiên cứu TrendForce nhận định thị trường smartphone toàn cầu sẽ giảm 2% so với năm 2025, thậm chí tới 7% trong kịch bản xấu nhất. Trong khi đó, Counterpoint Research dự báo mức giảm 2,1% còn IDC cũng dự đoán giảm 2,9-5,2%.
Theo Trendforce, các nghiên cứu mới còn cho thấy triển vọng kinh tế vĩ mô toàn cầu năm 2026 vẫn còn yếu, căng thẳng địa chính trị và lạm phát kéo dài cũng góp phần làm nhu cầu tiêu dùng sẽ tiếp tục giảm thời gian tới.
Cú sốc từ giá chip nhớ tăng không giới hạn
Theo các chuyên gia, nguyên nhân cốt lõi khiến thị trường smartphone lao đao ngay đầu năm không hẳn do lạm phát mà đến từ cơn sốt giá linh kiện, đặc biệt là "cú sốc" giá chip nhớ tăng cao. Sự bùng nổ của AI "vét sạch" nguồn cung chip nhớ trong năm 2025. Giá các loại bộ nhớ tăng từ quý III/2025 và tiếp tục tăng ngay đầu năm nay khiến nhiều nhà sản xuất không thể có phương án dự phòng để giảm thiệt hại.
Theo Counterpoint Research, giá bộ nhớ thậm chí tăng thêm 40% tính đến hết quý II/2026. Các nhà sản xuất lớn như Samsung, SK Hynix ưu tiên dây chuyền cho bộ nhớ băng thông cao (HBM) phục vụ máy chủ AI thay vì chip nhớ cho điện thoại do biên lợi nhuận cao gấp 2-5 lần.
Trong nửa đầu 2025, giá linh kiện smartphone đã biến động mạnh nhưng khi đó các hãng vẫn còn nguồn cung dự phòng, tồn kho để cân bằng chi phí. Giá hợp đồng cho DRAM trong quý IV/2025 tăng 75% so với cùng kỳ năm ngoái. Bộ nhớ thường chiếm 10-15% tổng chi phí linh kiện (BOM), khiến giá smartphone tổng thể tăng khoảng 8-10% trong năm 2025.
Với đà tăng ngay đầu 2026 của DRAM và NAND Flash, TrendForce dự báo tổng chi phí BOM tiếp tục tăng thêm 5-7% hoặc thậm chí nhiều hơn so với 2025. Công ty nghiên cứu thị trường Omdia cũng thống kê giá bộ nhớ LPDDR5 cho smartphone tăng 70% so với đầu năm 2025 còn bộ nhớ flash NAND tăng tới hơn 100%. Còn theo IDC, các dòng máy giá rẻ (dưới 200 USD) sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi chi phí đầu vào có thể tăng 20-30%.
Biến động mạnh của thị trường cũng được dự báo tạo ra cuộc "thanh lọc" lớn thời gian tới. Thương hiệu smartphone nhỏ sẽ ngày càng gặp khó khăn về nguồn lực do nguồn cung bộ nhớ khan hiếm và đắt đỏ, cho thấy khả năng nhiều công ty sẽ phải hợp nhất hoặc chấp nhận đóng cửa. Các công ty lớn hơn có thêm cơ hội mở rộng thị phần trong khi các đối thủ cạnh tranh nhỏ bị đẩy ra khỏi thị trường.
Tăng giá bán hay "cắt gọt" cấu hình
Trước diễn biến xấu của thị trường, các hãng smartphone chỉ có hai lựa chọn là tệ và đỡ tệ hơn: tăng giá sản phẩm đủ bù đắp chi phí, hay chỉ tăng giá nhẹ nhưng phải cắt giảm cấu hình.
"Khi linh kiện bộ nhớ ngày càng khan hiếm và đắt đỏ, các nhà sản xuất phải đối mặt áp lực lớn là nâng giá bán" Anthony Scarsella, Giám đốc nghiên cứu IDC, cho biết. Các nhà cung cấp cần áp dụng chiến lược khác nhau để bảo vệ thị phần của mình. Trong khi một số công ty buộc tăng giá, những nhà sản xuất khác sẽ điều chỉnh danh mục sản phẩm theo hướng chọn các mẫu điện thoại đắt tiền hơn với biên lợi nhuận cao hơn để hạn chế tác động của giá linh kiện lên chi phí sản xuất.
"2026 sẽ là năm đầy thách thức đối với ngành công nghiệp này", đại diện IDC nhận định.
Theo dự báo của Counterpoint Research, do việc chuyển chi phí và tái cấu trúc danh mục đầu tư, giá bán trung bình (ASP) dự kiến của ngành smartphone tăng 6,9% trong năm 2026, cao hơn mức 3,9% trong dự báo vào tháng 9/2025.
Để giữ giá không tăng quá cao, 2026 sẽ chứng kiến nhiều mẫu điện thoại không những không tăng RAM, bộ nhớ theo định kỳ mà còn giảm. Một số model xuất hiện đầu năm có RAM khởi điểm còn 8 GB thay vì 12 GB như bản tiền nhiệm hoặc sử dụng tấm nền màn hình thấp cấp hơn để bù đắp chi phí tăng của bộ nhớ.
Chuyên gia Yang Wang của Counterpoint Research nhận định nhiều hãng đang bắt đầu "khai tử" các mã sản phẩm giá rẻ vì không còn lợi nhuận. Giá bán trung bình của điện thoại được IDC dự báo tăng lên mức 468 USD và các thị trường đang phát triển sẽ gặp cú sốc lớn khi các mẫu giá rẻ chủ lực có thể không còn được nâng cấp.
Hàng loạt hãng cắt giảm sản lượng
Để giảm thiểu thiệt hại trong ngắn hạn, theo SCMP, nhiều công ty Trung Quốc đã cắt giảm hàng chục triệu thiết bị trong năm 2026.
Theo Jiemian, hai hãng lớn Xiaomi, Oppo thông báo giảm 20% sản lượng so với kế hoạch ban đầu, trong khi Vivo cũng giảm gần 15%. Đây cũng là một trong các lý do Oppo cơ cấu lại danh mục công ty, đưa Realme trở lại là thương hiệu con thay vì hoạt động độc lập, còn OnePlus điều chỉnh nguồn lực đầu tư để kiểm soát chi phí hiệu quả hơn.
Một trong những hãng Trung Quốc tăng trưởng tốt nhất gần đây là Xiaomi cũng thu hẹp sản lượng năm, có thể tới 70 triệu sản phẩm - con số khá lớn khi chỉ mới quý IV/2025, công ty còn đặt mục tiêu xuất xưởng 180 triệu thiết bị.
Ngoài Xiaomi, một thương hiệu giá rẻ nổi tiếng ở các thị trường đang phát triển là Transsion cũng thông báo hạ sản lượng mục tiêu khoảng 30-45 triệu chiếc so với dự báo ban đầu 115 triệu chiếc.
Với vị thế dẫn đầu và tỷ trọng sản phẩm cao cấp lớn trong danh mục, Samsung và Apple được đánh giá có sức chống chịu tốt hơn. Nhờ chuỗi cung ứng mạnh và tệp khách hàng cao cấp ít nhạy cảm hơn về giá, điện thoại của hai hãng sẽ cảm nhận áp lực nhẹ hơn so với các công ty từ Trung Quốc. Tuy nhiên, IDC vẫn dự báo Samsung, Apple không tránh khỏi đà đi xuống chung của thị trường khi sản lượng có thể giảm nhẹ 2%.
Tuấn Hưng