Đạo nhái câu lệnh AI - nghịch lý đạo đức trong kỷ nguyên sáng tạo mới

Hiện tượng "ăn cắp prompt"

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh đang định hình lại mọi lĩnh vực sáng tạo, một cuộc tranh cãi gay gắt đã nổ ra, phơi bày những mâu thuẫn nội tại của chính công nghệ này.

Nhiều người dùng AI, đặc biệt là những cá nhân có kinh nghiệm và tầm ảnh hưởng, đang bày tỏ sự phẫn nộ khi cho rằng các "prompt" (lệnh điều khiển AI) do họ dày công tạo ra đã bị sao chép, chiếm dụng và sử dụng trái phép.

Điển hình là trường hợp của Amira Zairi, một "nhà giáo dục AI" và đại sứ cho các nền tảng AI tạo sinh lớn như Adobe, LeonardoAI và TripoAI.

Trên mạng xã hội X, Zairi đã đăng tải một bài viết dài, thể hiện sự bức xúc trước việc các prompt mà cô cho là độc đáo và mang dấu ấn cá nhân đang bị người khác sử dụng lại.

Zairi khẳng định, việc thay đổi vài từ hay diễn đạt lại một câu lệnh không làm cho prompt đó trở thành sáng tạo mới, bởi ý tưởng, cảm xúc và kết quả tạo ra vẫn tương đồng, không khác gì hành vi đạo văn.

Quan điểm này nhanh chóng châm ngòi cho một làn sóng tranh luận dữ dội trong cộng đồng AI.

Zairi không phải là người duy nhất lên tiếng. Trước đó, nhiều "nghệ sĩ AI" và thành viên tích cực của cộng đồng cũng đã công khai chỉ trích hiện tượng "ăn cắp prompt". Một số thậm chí coi prompt như tài sản trí tuệ cá nhân, gắn liền với danh tiếng và vị thế của họ.

Mối lo ngại này còn thúc đẩy sự ra đời của các giải pháp công nghệ. Cuối năm 2024, công cụ PromptShield được phát triển, quảng bá khả năng bảo vệ prompt khỏi bị đánh cắp hoặc tái sử dụng trái phép, cho thấy vấn đề quyền sở hữu prompt đã trở thành mối bận tâm chung.

Tuy nhiên, toàn bộ tranh cãi này lại mang một màu sắc mỉa mai sâu sắc khi đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn của công nghệ AI tạo sinh.

Phần lớn dữ liệu đào tạo AI không có bản quyền

Các mô hình AI hiện nay được huấn luyện dựa trên khối lượng dữ liệu khổng lồ thu thập từ internet, bao gồm tranh vẽ, ảnh chụp, bài viết, âm nhạc và nhiều tác phẩm sáng tạo khác của con người. Phần lớn dữ liệu này được sử dụng mà không có sự đồng ý, không cấp phép và không bồi thường cho tác giả gốc.

Chính từ nguồn dữ liệu này, AI mới có thể học cách bắt chước phong cách, tổng hợp ý tưởng và tạo ra những sản phẩm mang tính dẫn xuất.

Điều này khiến không ít nhà đạo đức học và nghệ sĩ cho rằng AI tạo sinh đang dựa trên một hình thức bóc lột lao động sáng tạo, khi giá trị của con người bị trích xuất và tái sử dụng mà không được ghi nhận hay đền đáp xứng đáng.

Vì vậy, việc những người hưởng lợi trực tiếp từ công nghệ này lại phẫn nộ khi prompt của họ bị sao chép đã tạo nên một nghịch lý khó bỏ qua. Như một nghệ sĩ kỹ thuật số đã bình luận dưới bài đăng của Zairi, điều mà cô đang chỉ trích thực chất chính là chức năng cốt lõi của công nghệ mà cô đang cổ vũ.

Khả năng sao chép, biến đổi và tái tổ hợp ý tưởng không phải là lỗi, mà là bản chất vận hành của AI tạo sinh.

Cuộc tranh luận xung quanh prompt không chỉ là câu chuyện nhỏ trong một cộng đồng ngách, mà còn phản ánh những câu hỏi lớn hơn về quyền sở hữu trí tuệ, đạo đức công nghệ và ranh giới giữa sáng tạo của con người với sản phẩm do máy móc tạo ra.

Khi AI tiếp tục phát triển và xâm nhập sâu hơn vào đời sống sáng tạo, những nghịch lý như vậy nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn, buộc xã hội phải đối mặt và tìm lời giải cho một kỷ nguyên sáng tạo chưa từng có tiền lệ.