Vì sao tảng băng trôi lớn nhất thế giới bỗng chuyển sang màu xanh lam?

Tảng băng trôi 40 năm tuổi chuyển xanh trước khi tan rã

Một tảng băng trôi khổng lồ đã tồn tại gần 4 thập kỷ đang bước vào hồi kết của vòng đời theo một cách đầy ngoạn mục, nhưng cũng không kém phần đáng lo ngại.

Theo Science Alert, tảng băng trôi có tên A-23A tách ra từ thềm băng Filchner của Nam Cực vào năm 1986, đã bất ngờ chuyển sang màu xanh lam rực rỡ khi tiến gần tới trạng thái tan rã hoàn toàn.

Những hình ảnh mới nhất chụp từ vệ tinh và Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) cho thấy bề mặt vốn trắng xóa của khối băng này đã thay đổi rõ rệt chỉ trong thời gian ngắn, phản ánh các biến đổi vật lý mạnh mẽ đang diễn ra bên trong.

Hành trình dài bất thường của “gã khổng lồ”

Sau khi tách khỏi thềm băng Nam Cực, A-23A không trôi dạt ngay ra đại dương mà mắc cạn dưới đáy biển Weddell, sau đó rơi vào trạng thái gần như “đóng băng tại chỗ” trong khoảng 30 năm.

Chỉ đến năm 2023, tảng băng này mới thoát ra, song tiếp tục bị cuốn vào một dòng xoáy đặc biệt gọi là cột Taylor trong nhiều tháng trước khi hoàn toàn tự do và bắt đầu hành trình trôi dạt dài hàng nghìn km về phía bắc.

Trong quá trình đó, A-23A từng nhiều lần mắc kẹt trở lại đáy biển vào năm 2025, rồi lại thoát ra, để rồi từ giữa năm 2025 bắt đầu thu nhỏ nhanh chóng về kích thước.

Các số liệu theo dõi cho thấy mức độ tan rã diễn ra với tốc độ ngày càng cao. Cụ thể, vào tháng 1/2025, diện tích của A-23A vẫn đạt khoảng 3.640km² và khi đó được coi là tảng băng trôi lớn nhất thế giới.

Đến tháng 9/2025, diện tích chỉ còn khoảng 1.700km² sau khi nhiều mảng lớn tách ra, và tính đến ngày 9/1 vừa qua, con số này giảm xuống còn 1.182km².

Vì sao tảng băng chuyển sang màu xanh lam?

Hiện tượng bất thường, và cũng là yếu tố đặc biệt thu hút sự chú ý của các nhà khoa học là màu sắc của tảng băng trôi.

Theo các nghiên cứu, hiện tượng đổi màu của A-23A không phải là dạng “băng xanh” điển hình hình thành từ băng nguyên chất bị nén trong thời gian dài.

Thay vào đó, đây là dấu hiệu của quá trình tan chảy nhanh khi tảng băng trôi vào vùng nước ấm hơn ở ranh giới giữa Nam Đại Dương và Nam Đại Tây Dương, gần quần đảo Falkland và đảo Nam Georgia. Khi nước tan chảy tích tụ trong các hốc và khe nứt trên bề mặt, ánh sáng bị hấp thụ và tán xạ khác đi, tạo nên sắc xanh lam nổi bật.

Ảnh vệ tinh do NASA công bố còn cho thấy xung quanh rìa tảng băng xuất hiện một đường viền trắng đặc trưng, được gọi là hiệu ứng “thành lũy - hào”. Hiện tượng này xảy ra khi băng uốn cong ở mực nước, giữ lại nước tan chảy trên bề mặt.

Lượng nước này không chỉ làm tăng trọng lượng tác động lên các vết nứt yếu mà còn có thể xuyên thủng băng, tràn xuống đại dương mặn và trộn lẫn với các mảnh băng vỡ xung quanh, tạo thành hỗn hợp băng tan.

Những ngày cuối cùng

Các nhà khoa học cho rằng A-23A hiện đang “trên bờ vực tan rã hoàn toàn”. Nhà khoa học Trái Đất đã nghỉ hưu Chris Shuman nhận định ông không kỳ vọng tảng băng này có thể tồn tại hết mùa hè ở Nam bán cầu, bởi quá trình tích tụ nước tan chảy đang đẩy nhanh sự sụp đổ cấu trúc bên trong.

Hiện A-23A đang tiến dần tới khu vực được gọi là “nghĩa địa băng trôi” gần đảo Nam Georgia- nơi nhiều tảng băng lớn khác từng tan chảy và hòa nhập trở lại đại dương.

Dù kết cục của A-23A không khác biệt về bản chất so với nhiều tảng băng trôi khác ở Nam Cực, hành trình kéo dài gần 40 năm với hàng loạt “khúc quanh” hiếm gặp đã khiến nó trở thành một trường hợp đặc biệt trong lịch sử quan trắc băng hà.

Việc theo dõi chi tiết quá trình tan rã này không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn là lời nhắc nhở rõ ràng về những biến đổi đang diễn ra nhanh chóng tại các vùng cực của Trái Đất.