Vì sao bạc hà khiến miệng có cảm giác mát lạnh?

Cảm giác lạnh đến từ não, không phải nhiệt độ

Hầu như ai cũng từng trải qua cảm giác quen thuộc: sau khi đánh răng bằng kem bạc hà, chỉ một ngụm nước ở nhiệt độ phòng cũng có thể khiến miệng cảm thấy lạnh buốt. Điều này không có nghĩa là nước đột nhiên trở nên lạnh hơn, mà là do cách não bộ diễn giải tín hiệu cảm giác.

Theo các nhà khoa học, “thủ phạm” chính là menthol, một hợp chất tự nhiên chiết xuất từ cây bạc hà, được sử dụng phổ biến trong kem đánh răng, kẹo cao su, kẹo ngậm ho và nhiều sản phẩm chăm sóc cá nhân.

Menthol không làm hạ nhiệt độ thực tế trong miệng, mà tác động trực tiếp lên hệ thần kinh cảm giác, khiến não bộ hiểu nhầm rằng bạn đang tiếp xúc với cái lạnh.

Cơ chế này tương tự cách ớt cay tạo cảm giác nóng rát dù nhiệt độ không hề tăng lên. Trong cả hai trường hợp, các hợp chất hóa học đều “đánh lừa” các thụ thể cảm giác, khiến não bộ diễn giải sai tín hiệu từ cơ thể.

Đây là một minh chứng rõ ràng cho cách não bộ có thể dễ dàng “bị đánh lừa”. Nói cách khác, cảm giác mát lạnh không phải lúc nào cũng phản ánh nhiệt độ thật, mà là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa hóa chất, thụ thể thần kinh và não bộ.

Menthol kích hoạt thụ thể cảm nhận lạnh như thế nào?

Tinh dầu bạc hà kích hoạt các thụ thể TRPM8, những protein nằm trên các đầu dây thần kinh trong miệng và da, vốn có nhiệm vụ phát hiện nhiệt độ thấp. Khi menthol gắn vào TRPM8, nó làm thay đổi cấu trúc của thụ thể, cho phép ion canxi đi vào tế bào thần kinh và khởi phát tín hiệu truyền lên não.

Khi bạn uống nước hoặc hít không khí sau khi dùng sản phẩm chứa bạc hà, menthol đã lan tỏa khắp khoang miệng, khiến nhiều thụ thể TRPM8 ở trạng thái sẵn sàng hoạt động. Kết quả là bất kỳ chất lỏng hay luồng không khí nào hơi mát cũng được cảm nhận là lạnh hơn nhiều so với nhiệt độ thực tế.

Chính vì vậy, cảm giác mát lạnh có thể kéo dài dù bạn không tiếp xúc với bất kỳ thứ gì lạnh thật sự. Đây là một ví dụ điển hình cho thấy cảm giác của con người không chỉ phụ thuộc vào kích thích vật lý, mà còn bị chi phối mạnh mẽ bởi cách não bộ xử lý thông tin.

Vì sao bạc hà xuất hiện trong nhiều sản phẩm?

Các nhà sản xuất từ lâu đã tận dụng hiệu ứng “làm mát ảo” của menthol để tạo trải nghiệm dễ chịu cho người dùng. Trong kem đánh răng và kẹo cao su, menthol mang lại cảm giác sảng khoái, thường được não bộ liên tưởng với sự sạch sẽ và thơm mát.

Trong kẹo ngậm ho, nó tạo cảm giác thông thoáng đường thở, dù thực tế không làm mở rộng mũi hay phế quản về mặt cơ học.

Menthol cũng được sử dụng rộng rãi trong các loại kem bôi ngoài da. Khi thoa lên da, nó kích hoạt cùng các thụ thể TRPM8, tạo cảm giác mát lạnh và giúp đánh lạc hướng cảm giác đau.

Một số nghiên cứu cho thấy menthol có thể hoạt động như một “chất giảm kích ứng”, làm giảm độ nhạy của các thụ thể đau, từ đó hỗ trợ giảm đau cơ, đau thần kinh hoặc đau nửa đầu.